Không quân Mỹ đã khởi động giai đoạn mới trong hành trình hướng tới không chiến tự động, khi các máy bay chiến đấu F-16 Fighting Falcon được cải tiến bắt đầu bay dưới sự điều khiển của trí tuệ nhân tạo (AI) trong khuôn khổ chương trình VENOM (Viper Experimentation and Next-Generation Operations Model). Các chuyến bay thử nghiệm diễn ra từ tháng 6/2026, với mục tiêu xác nhận hệ thống hoạt động chính xác, và một tháng sau đó, đơn vị bắt đầu thử nghiệm trên không với tác nhân AI tự động điều khiển máy bay.

Chương trình VENOM là gì?

VENOM là sáng kiến chung giữa Không quân Mỹ, Phòng thí nghiệm Nghiên cứu Không quân (AFRL) và Cơ quan Dự án Nghiên cứu Tiên tiến Quốc phòng (DARPA), nhằm biến các máy bay F-16 Fighting Falcon tiêu chuẩn thành bệ thử nghiệm bay tự động cho trí tuệ nhân tạo. Thay vì phát triển một máy bay mới, chương trình này cải tiến các F-16 hiện có với bộ VENOM Autonomy Kit (VAK), bao gồm giao diện điều khiển bay, cảm biến, phần cứng máy tính trên khoang và phần mềm tự động. Bộ kit này cho phép một tác nhân AI điều khiển máy bay, trong khi phi công vẫn ngồi trong buồng lái và có thể chuyển đổi ngay lập tức giữa điều khiển của con người và AI chỉ bằng một công tắc, đảm bảo an toàn trong thử nghiệm kiểu “con người trong vòng lặp”.

Vai trò của phi công trong thử nghiệm

Trong các chuyến bay thử nghiệm, phi công ngồi trong buồng lái để giám sát các tác nhân AI và đảm bảo đạt được các mục tiêu thử nghiệm hệ thống bay và nhiệm vụ, nhằm nhanh chóng phát triển khả năng tự động. Tim Stevens, phi công thử nghiệm VENOM thuộc Phi đội Thử nghiệm Bay số 40, cho biết: “Đưa máy bay lên không trung luôn là một cột mốc quan trọng đối với một chương trình thử nghiệm phức tạp. Nó đại diện cho nhiều năm thiết kế, cải tiến và lập kế hoạch thử nghiệm được dồn vào dự án này bởi một đội ngũ hàng trăm người tận tụy. Khi vượt qua vạch xuất phát này, chúng tôi rất hào hứng chứng kiến VENOM xác định lại ranh giới của bay tự động.”

Mục tiêu dài hạn của DARPA

Theo DARPA, các F-16 cải tiến này không nhằm trở thành máy bay chiến đấu không người lái. Thay vào đó, chúng đóng vai trò là phòng thí nghiệm bay giá rẻ để phát triển, xác nhận và chứng nhận khả năng tự động đáng tin cậy. Những máy bay này dự kiến sẽ trở thành nền tảng của chương trình Artificial Intelligence Reinforcements (AIR) của DARPA, vốn sẽ sử dụng chúng để thử nghiệm các tác nhân AI ngày càng tinh vi cho không chiến tự động trong tương lai.

Từ lái tự động đến trí tuệ nhân tạo

Ý tưởng máy bay bay mà không cần sự điều khiển liên tục của con người không phải là mới. Trong nhiều thập kỷ, hàng không quân sự đã tiến hóa từ tự động hóa cơ bản đến các hệ thống ngày càng thông minh. Bước tiến lớn đầu tiên hướng tới bay tự động là sự phát triển của hệ thống lái tự động vào đầu thế kỷ 20, giúp duy trì hướng đi, độ cao và tốc độ mà không cần đầu vào liên tục của phi công. Các tiến bộ sau đó như điều khiển bay fly-by-wire, máy tính quản lý bay kỹ thuật số, hệ thống theo dõi địa hình tự động và khả năng hạ cánh chính xác đã khiến máy bay chiến đấu hiện đại ngày càng phụ thuộc vào máy tính trên khoang. Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo trong thập kỷ qua đã thay đổi cách quân đội nhìn nhận về bay tự động: thay vì chỉ tuân theo các hướng dẫn được lập trình hoặc lệnh từ xa, các hệ thống AI được thiết kế để xử lý dữ liệu cảm biến, đánh giá các tình huống thay đổi và thực hiện nhiệm vụ với sự can thiệp tối thiểu của con người.

Theo The Times of India

Ảnh: Ramaz Bluashvili / Pexels