Theo chuyên gia quân sự và chiến lược, Chuẩn tướng Elias Hanna, Mỹ đang xem xét mọi lựa chọn, bao gồm cả khả năng tấn công vào sâu bên trong lãnh thổ Iran, trong bối cảnh các cuộc không kích mới nhất của Washington nhắm vào các địa điểm ven biển có ý nghĩa kinh tế và quân sự then chốt của Tehran. Phát biểu trên Al Jazeera ngày 8/7, ông Hanna cho rằng các cuộc tấn công vào Bushehr và Mahshahr – hai trung tâm năng lượng lớn – mang thông điệp kinh tế rõ ràng, nhưng chưa vượt quá ngưỡng chiến tranh tổng lực.

Không kích mở rộng: Từ bờ biển Hormuz đến trung tâm năng lượng Iran

Bản đồ các cuộc không kích của Mỹ do Al Jazeera công bố cho thấy Washington đã nhắm vào hơn 80 mục tiêu của Iran, bao gồm tàu tuần tra, hệ thống radar, trạm chỉ huy, bệ phóng tên lửa và máy bay không người lái, cùng nhiều vị trí dọc bờ biển Iran trên Vịnh Ba Tư. Phóng viên Mahmoud Al-Zaybak của Al Jazeera cho biết các cuộc không kích lần này có phạm vi rộng hơn so với các chiến dịch trước, khi lan tới các đảo ở eo biển Hormuz và tỉnh Hormozgan, sau đó mở rộng đến Bushehr và Mahshahr.

Bushehr nằm gần khu phức hợp khí đốt Asalouyeh – một trong những trung tâm khí đốt quan trọng nhất, cung cấp phần lớn nhu cầu điện của Iran. Trong khi đó, Mahshahr liên kết trực tiếp với tỉnh Khuzestan giàu mỏ dầu. Việc chọn hai mục tiêu này, theo ông Hanna, là một thông điệp kinh tế rõ ràng từ Washington: áp lực có thể nhắm vào các bộ phận nhạy cảm của nền kinh tế Iran.

Leo thang có kiểm soát: Chiến tranh hoa tiêu và 'thang leo thang'

Chuẩn tướng Elias Hanna nhận định cả hai bên đang vận hành theo 'thang leo thang' (escalation ladder), trong đó mỗi bước quân sự đều đáp trả bằng một bước lớn hơn, nhưng vẫn nằm dưới ngưỡng chiến tranh mở. Iran hiện áp dụng chiến tranh xám (gray zone warfare) để quản lý xung đột, sử dụng các công cụ quân sự và kinh tế nhằm duy trì ảnh hưởng tại eo biển Hormuz mà không đóng cửa hoàn toàn – hành động có thể dẫn đến quốc tế hóa khủng hoảng và hình thành mặt trận quốc tế chống lại Tehran.

Ông Hanna giải thích rằng khái niệm 'ngăn chặn tiếp cận và khước từ khu vực' (anti-access/area denial) của Iran cho phép kiểm soát việc đi lại qua eo biển Hormuz theo các điều kiện do lực lượng chi phối đặt ra. Các hoạt động hải quân gần đây của Iran nhằm khẳng định khả năng ảnh hưởng đến hàng hải tại một trong những tuyến đường năng lượng quan trọng nhất thế giới.

Đợt leo thang hiện tại diễn ra sau một loạt vụ việc trên biển ở eo biển Hormuz, nổi bật là vụ tấn công nhằm vào 3 tàu chở dầu khi đang quá cảnh. Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM) đã đổ lỗi cho Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) về các vụ tấn công này, và Washington đáp trả bằng các cuộc không kích quy mô lớn.

Tổng thống Trump: 'Có khả năng sẽ tấn công Iran mạnh mẽ trở lại vào tối nay'

Song song với các diễn biến quân sự, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố bên lề hội nghị thượng đỉnh NATO tại Ankara rằng nhiều khả năng Mỹ sẽ tấn công Iran mạnh mẽ trở lại vào tối nay. Ông nhấn mạnh Washington không muốn thay đổi chế độ Iran, nhưng cũng không muốn Tehran sở hữu vũ khí hạt nhân. Trump coi các cuộc tấn công của Iran là vi phạm thỏa thuận tạm thời giữa hai bên và cho biết Mỹ đã tiến hành không kích sau khi Iran nhắm vào tàu thuyền ở eo biển Hormuz.

Phương án tấn công sâu: 'Cần một sự kiện lớn'

Chuẩn tướng Elias Hanna cho rằng việc mở rộng các chiến dịch quân sự của Mỹ vẫn nằm trong kế hoạch, và Tư lệnh CENTCOM đang chuẩn bị cho mọi kịch bản, bao gồm cả 'các khả năng xấu nhất'. Tuy nhiên, để chuyển sang các cấp độ rộng hơn, cần có một sự kiện lớn. Việc quay lại tấn công vào sâu bên trong lãnh thổ Iran hoặc áp đặt phong tỏa hải quân toàn diện lên các cảng của Iran là khả thi về mặt quân sự, nhưng đại diện cho một giai đoạn khác, đòi hỏi quyết định chính trị và quân sự lớn do các tác động khu vực và quốc tế.

Phong tỏa hải quân hoàn toàn sẽ thay đổi bản chất cuộc đối đầu, biến eo biển Hormuz thành vấn đề quốc tế – điều mà cả Washington và Tehran hiện đều muốn tránh. Thay vào đó, các thông điệp quân sự và kinh tế tiếp tục được sử dụng như công cụ gây áp lực qua lại. Theo chuyên gia, cuộc chiến hiện tại vẫn nằm trong khuôn khổ xung đột ý chí và chiến tranh thông điệp: Iran cố gắng duy trì ảnh hưởng tại eo biển Hormuz, trong khi Mỹ tìm cách hạn chế khả năng đe dọa hàng hải của Tehran mà không bị lôi kéo vào một cuộc đối đầu kéo dài và mở.

Ảnh: Lio Voo / Pexels