Việt Nam vừa ban hành Nghị định số 134/2026/NĐ-CP ngày 6/4/2026, có hiệu lực từ ngày 9/4/2026, sửa đổi Nghị định 17/2023/NĐ-CP hướng dẫn Luật Sở hữu trí tuệ về quyền tác giả và quyền liên quan. Đây là văn bản pháp lý chi tiết nhất từ trước đến nay về tương tác giữa AI và bản quyền tại Việt Nam, đặt ra các nguyên tắc lấy con người làm trung tâm, có sự giám sát của nhà nước và trách nhiệm pháp lý rõ ràng.

Quyền tác giả: con người mới là chủ thể sáng tạo

Theo Nghị định 134, tác giả của tác phẩm phải là con người. Các sản phẩm do AI tạo ra hoàn toàn tự động không được bảo hộ quyền tác giả. Tuy nhiên, nếu con người có đóng góp sáng tạo đáng kể và thể hiện sự kiểm soát có ý nghĩa đối với quá trình tạo ra tác phẩm, thì tác phẩm đó có thể được bảo hộ. Quy định này yêu cầu phải có sự tham gia của con người ở mức độ đủ lớn để được coi là chủ thể sáng tạo.

Dữ liệu huấn luyện AI: phải hợp pháp và có cơ chế opt-out

Nghị định cũng quy định về khai thác văn bản và dữ liệu (text and data mining) phục vụ huấn luyện AI. Các tổ chức, cá nhân khi sử dụng tác phẩm có bản quyền để huấn luyện AI phải đảm bảo nguồn dữ liệu hợp pháp. Đồng thời, chủ sở hữu quyền tác giả có quyền yêu cầu không sử dụng tác phẩm của mình cho mục đích này (opt-out right). Điều này tạo ra nghĩa vụ cho các bên phát triển AI phải xây dựng cơ chế tôn trọng quyền của chủ sở hữu.

Trách nhiệm pháp lý: nhà phát triển và triển khai AI phải chịu trách nhiệm

Nghị định 134 cũng quy định trách nhiệm pháp lý đối với các hành vi xâm phạm bản quyền phát sinh từ hoạt động của AI. Cả nhà phát triển và bên triển khai AI đều phải chịu trách nhiệm nếu hệ thống AI của họ vi phạm quyền tác giả. Quy định này yêu cầu các tổ chức phải có hệ thống giám sát, tài liệu hóa quy trình và đảm bảo tuân thủ pháp luật về sở hữu trí tuệ trong suốt vòng đời của AI.

So sánh với Trung Quốc và Mỹ

Nghị định 134 của Việt Nam được xem là một phần trong xu hướng toàn cầu về quản lý AI và bản quyền. So với Trung Quốc, nước này cũng có các quy định tương tự về quyền tác giả đối với sản phẩm AI, nhưng Việt Nam nhấn mạnh hơn vào cơ chế opt-out và trách nhiệm giải trình. Trong khi đó, Mỹ vẫn đang trong quá trình tranh luận và chưa có khung pháp lý thống nhất. Cách tiếp cận của Việt Nam được đánh giá là cân bằng giữa khuyến khích đổi mới và bảo vệ quyền lợi của chủ sở hữu.

Theo IAPP

Ảnh: Pavel Danilyuk / Pexels