Folarin Balogun, tiền đạo đội tuyển Mỹ, bị đuổi khỏi sân trong trận gặp Bosnia và Herzegovina tại World Cup 2026, nhưng sau đó được FIFA cho phép thi đấu ở vòng 1/8 gặp Bỉ sau khi tổ chức này đình chỉ án phạt. Quyết định lập tức gây ra làn sóng phẫn nộ từ UEFA, khi liên đoàn châu Âu gọi đây là hành động 'vô tiền khoáng hậu, khó hiểu và không thể biện minh', đồng thời cáo buộc FIFA đã vượt 'lằn ranh đỏ'. Vụ việc càng mang màu sắc chính trị khi cựu Tổng thống Mỹ Donald Trump thừa nhận đã đề nghị Chủ tịch FIFA Gianni Infantino xem xét lại thẻ đỏ của cầu thủ người Mỹ.

Bối cảnh cuộc chiến: FIFA và UEFA đối đầu vì quyền lực và tiền bạc

Vụ Balogun không phải là nguyên nhân duy nhất, nhưng nó tóm gọn cuộc chiến giữa hai thế lực lớn nhất bóng đá thế giới: FIFA quyết định, UEFA nổi loạn, chính trị can thiệp, và bóng đá lại bị kẹt giữa các lợi ích thể chế, thương mại và quyền lực. Trong một thập kỷ qua, sự chung sống tương đối ổn định giữa FIFA – phụ trách các giải đấu quốc tế – và UEFA – chủ sở hữu mảng kinh doanh béo bở nhất của bóng đá câu lạc bộ – đã nhường chỗ cho một cuộc chiến ngày càng lộ liễu nhằm kiểm soát lịch thi đấu, các giải đấu và đặc biệt là một ngành công nghiệp chưa bao giờ sinh lời nhiều đến vậy.

Những con số cho thấy sự chuyển mình. FIFA dự kiến kết thúc chu kỳ tài chính 2023-2026 với doanh thu gần 13 tỷ USD, gần gấp đôi so với 7,5 tỷ USD của chu kỳ trước. Riêng World Cup 2026 là nguồn thu lớn nhất, đến từ bán bản quyền truyền hình, tài trợ, dịch vụ khách sạn và vé. Trong khi đó, bóng đá châu Âu cũng không ngừng lớn mạnh: theo báo cáo thường niên của Deloitte, doanh thu các giải đấu và câu lạc bộ hàng đầu châu lục đã vượt 40 tỷ euro, một con số chưa từng có.

Lịch thi đấu – chiến trường thực sự

Xung đột giữa FIFA và UEFA hiện rõ nhất ở lịch thi đấu quốc tế. Trước đây, mỗi tổ chức có một không gian riêng: UEFA tập trung vào bóng đá câu lạc bộ châu Âu qua Champions League và Europa League, trong khi FIFA dành các sự kiện lớn cho đội tuyển quốc gia. Sự cân bằng bắt đầu phá vỡ khi FIFA quyết định mở rộng World Cup lên 48 đội và đặc biệt là thúc đẩy một FIFA Club World Cup mới với 32 đội, một giải đấu toàn cầu nhằm thu hút nhà tài trợ và khán giả trong mùa hè. Nhiều quan chức châu Âu coi đây là sự xâm lấn trực tiếp vào lãnh địa của Champions League.

Căng thẳng nhanh chóng được đưa ra tòa án. Các giải đấu hàng đầu châu Âu và liên đoàn cầu thủ quốc tế FIFPRO đã đệ đơn kiện lên Ủy ban châu Âu, cáo buộc FIFA đơn phương áp đặt lịch thi đấu quốc tế và lợi dụng vai trò kép là cơ quan quản lý và tổ chức giải đấu để phục vụ lợi ích thương mại của riêng mình. Lập luận chính: mỗi giải đấu mới làm giảm thời gian nghỉ ngơi và tăng khối lượng công việc của các cầu thủ, những người ở cấp độ cao nhất có thể dễ dàng vượt quá 60-70 trận chính thức mỗi mùa. FIFA đáp trả bằng cách khẳng định các giải đấu của họ chỉ chiếm một phần rất nhỏ trong tổng lịch thi đấu và mọi cải cách đều được cơ quan quản lý phê duyệt.

Vụ Balogun bổ sung một lớp phức tạp hơn: không chỉ ai tổ chức nhiều trận đấu hơn, mà còn ai giải thích và áp dụng luật lệ, và liệu một giải đấu toàn cầu có thể đưa ra quyết định mà đối thủ thể chế coi là phá vỡ sự công bằng cạnh tranh hay không.

UEFA cũng không thể đứng ngoài cuộc

Tuy nhiên, câu chuyện mất đi sức nặng khi nhìn vào sự phát triển của chính UEFA. Trong khi chỉ trích FIFA mở rộng lịch thi đấu, UEFA cũng đã tăng đáng kể số trận đấu dưới quyền kiểm soát của mình. Champions League mới ra mắt mùa này với thể thức gia tăng đáng kể số trận so với hệ thống cũ. Euro đã mở rộng từ 16 lên 24 đội từ nhiều năm trước, và việc tạo ra Nations League nhằm thay thế các trận giao hữu bằng các trận chính thức hấp dẫn hơn về mặt thể thao và thương mại. Mỗi cải cách đều đi kèm với lý do: làm bóng đá cạnh tranh hơn, hấp dẫn hơn và toàn cầu hơn. Nhưng hệ quả cũng giống nhau: nhiều trận đấu hơn, nhiều bản quyền truyền hình hơn và doanh thu lớn hơn.

Sự mâu thuẫn rõ ràng: cả hai tổ chức đều đổ lỗi cho nhau về việc bão hòa lịch thi đấu, nhưng cả hai đều góp phần mở rộng nó. Sự khác biệt không nằm ở mô hình mà ở việc ai kiểm soát sự tăng trưởng đó. Bởi cuộc chiến thực sự không chỉ là tổ chức giải đấu, mà là quyết định ai chiếm mỗi tuần trong lịch và ai khai thác kinh tế khoảng thời gian đó.

Bóng đá và quỹ đầu tư quốc gia

Sự tăng trưởng kinh tế của bóng đá cũng không thể hiểu nếu không nhìn vào những người đang tài trợ cho sự mở rộng của nó. Trong vài năm, các quỹ đầu tư quốc gia từ Trung Đông đã chuyển từ vai trò thứ yếu thành những tác nhân không thể thiếu. Qatar đã sử dụng World Cup 2022 như một bệ phóng quốc tế trong khi củng cố dự án Paris Saint-Germain. UAE xây dựng mạng lưới câu lạc bộ toàn cầu qua City Football Group, hiện diện ở châu Âu, châu Mỹ, châu Á và châu Đại Dương. Saudi Arabia ồ ạt thâm nhập qua Quỹ Đầu tư Công (PIF), mua lại Newcastle United, làm đảo lộn thị trường chuyển nhượng và sẽ đăng cai World Cup 2034.

Song song đó, mô hình đa sở hữu không còn là ngoại lệ. City Football Group, Red Bull, BlueCo, Eagle Football hay INEOS quản lý các câu lạc bộ trải dài khắp các quốc gia dưới cùng một cấu trúc doanh nghiệp – một mô hình gần như không thể tưởng tượng cách đây 15 năm. Tất cả đã biến bóng đá thành một ngành công nghiệp toàn cầu, nơi ranh giới thể thao tồn tại song song với chiến lược đầu tư của các tập đoàn đa quốc gia.

Kỷ lục doanh thu và người hâm mộ ngày càng xa rời

Trong khi cuộc chiến FIFA-UEFA leo thang, bóng đá vẫn phá kỷ lục kinh tế. Chưa bao giờ bản quyền truyền hình được bán nhiều như vậy, hợp đồng tài trợ cao như vậy, hay số tiền chi để đăng cai các giải đấu quốc tế lớn như vậy. Tuy nhiên, sự tăng trưởng này đi kèm với nhận thức ngày càng phổ biến trong người hâm mộ: theo dõi một mùa giải trọn vẹn đòi hỏi phải đăng ký nhiều nền tảng, vé vào các trận chung kết lớn trở nên xa tầm với của phần lớn khán giả, lịch thi đấu ngày càng đáp ứng lợi ích toàn cầu hơn là địa phương, và các cầu thủ phải đối mặt với lịch trình giảm thiểu thời gian nghỉ ngơi.

Cuộc chiến giữa FIFA và UEFA thường được trình bày như một cuộc đối đầu giữa Gianni Infantino và Aleksander Ceferin, hay một cuộc tranh chấp về lịch thi đấu quốc tế. Nhưng thực chất, nó phản ánh một điều sâu sắc hơn nhiều: sự chuyển đổi cuối cùng của bóng đá thành một ngành công nghiệp toàn cầu, nơi các giải đấu không chỉ để tìm ra nhà vô địch, mà còn để tranh giành thị phần. Vụ Balogun đã trở thành ngòi nổ vì nó chạm vào một dây thần kinh đặc biệt nhạy cảm: uy tín của luật lệ. Nếu lịch thi đấu quyết định ai kiếm tiền, thì kỷ luật quyết định ai giữ quyền lực. Và khi một án phạt ở World Cup biến thành cuộc đụng độ giữa FIFA, UEFA, các liên đoàn, chính phủ và nghị sĩ châu Âu, vấn đề không còn là một tấm thẻ đỏ nữa. Bởi cuộc chiến giữa FIFA và UEFA không chỉ còn là bóng đá. Nó là quyền lực.

Theo El Plural

Ảnh: derJani / Pixabay