Giá dầu thô có thể tác động đến thị trường chứng khoán ở hai cấp độ: vĩ mô (lạm phát, lãi suất, kỳ vọng tăng trưởng) và vi mô (lợi nhuận ngành và doanh nghiệp). Tuy nhiên, mối quan hệ này không hoàn toàn nhất quán: phản ứng của thị trường thường phụ thuộc vào việc giá dầu thay đổi do nhu cầu mạnh hay nguồn cung bị thắt chặt.

Biến động giá dầu nửa đầu 2026 và tác động lên S&P 500

Năm 2026, giá dầu thô trở thành tâm điểm khi eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển dầu quan trọng toàn cầu – bị đóng cửa, gây lo ngại về nguồn cung và rủi ro địa chính trị. Giá dầu Brent, vốn ở mức dưới 73 USD/thùng trước khi Mỹ tiến hành các cuộc không kích vào Iran vào cuối tháng 2, đã tăng vọt hơn 60% lên hơn 118 USD/thùng vào cuối tháng 3. Trong tháng 3, chỉ số S&P 500 giảm khoảng 5%.

Chỉ vài tháng sau, thị trường đảo chiều: thỏa thuận sơ bộ Mỹ-Iran vào giữa tháng 6 giúp giá dầu giảm và xoa dịu lo ngại lạm phát. Đến cuối tháng 6, giá dầu Brent quay về khoảng 74 USD/thùng khi các cuộc đàm phán tiến triển và dòng chảy qua eo biển được cải thiện. Trong khi đó, S&P 500 phục hồi mạnh mẽ: vượt mức tháng 2 ngay giữa tháng 4, đạt mức cao kỷ lục và cuối tháng 6 cao hơn khoảng 7% so với mức trước xung đột.

Nguyên nhân biến động giá dầu: Cung hay cầu?

Giá dầu thường biến động dựa trên cung và cầu. Khi giá tăng do nhu cầu mạnh, điều đó phản ánh hoạt động kinh tế cải thiện, có thể hỗ trợ thị trường chứng khoán. Ngược lại, khi giá tăng do nguồn cung bị thắt chặt bởi xung đột, trừng phạt, gián đoạn vận chuyển hoặc quyết định của OPEC, tác động thường kém tích cực hơn.

Theo Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), các đợt tăng giá dầu kéo dài trong lịch sử làm gia tăng lạm phát và giảm tăng trưởng, một phần do chi phí vận chuyển và sản xuất cao hơn lan truyền vào giá cả nền kinh tế. Nhà đầu tư cần xác định nguyên nhân tăng giá: do nhu cầu mạnh hay cú sốc nguồn cung.

Một danh sách kiểm tra nhanh giúp giải mã các tiêu đề về dầu: nhu cầu sử dụng, sản lượng khai thác, tồn kho, gián đoạn địa chính trị, giá xăng dầu thành phẩm, và tác động lạm phát/lãi suất.

Giá dầu cao có gây lạm phát và lãi suất cao hơn?

Dầu ảnh hưởng đến lạm phát trực tiếp qua giá năng lượng (xăng, dầu diesel, nhiên liệu máy bay, dầu sưởi) và gián tiếp qua chi phí vận chuyển, logistics, sản xuất. Báo cáo CPI tháng 5/2026 cho thấy lạm phát hàng năm tăng 4,2% – mức cao nhất trong hơn ba năm, trong đó giá năng lượng tăng 23,5% so với cùng kỳ, chiếm phần lớn mức tăng.

Chiến lược gia đầu tư toàn cầu của J.P. Morgan Wealth Management, Ajene Oden, nhận định: “Chúng tôi cho rằng lạm phát có thể đã đạt đỉnh. Với giá dầu giảm và nguồn cung dự kiến phục hồi nhanh hơn nhu cầu, chi phí năng lượng thấp hơn sẽ giúp hạ nhiệt lạm phát cơ bản.” Nếu lạm phát duy trì trên mục tiêu 2% của Fed, Fed có thể giữ lãi suất cao, làm tăng chi phí vay nhưng cũng mang lại lợi suất tốt hơn cho tiền mặt và tiết kiệm.

Tác động đến các ngành khi giá dầu tăng

Ở cấp độ doanh nghiệp, các nhà sản xuất năng lượng thường hưởng lợi khi giá dầu tăng vì mỗi thùng bán ra tạo thêm doanh thu. Tuy nhiên, các nhà máy lọc dầu bị ảnh hưởng khác: lợi nhuận của họ phụ thuộc vào chênh lệch giữa giá dầu thô và giá nhiên liệu (crack spreads). Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) cho biết giá dầu thô toàn cầu cao hơn đang đẩy dự báo giá bán buôn xăng dầu Mỹ tăng.

Ngược lại, giá dầu cao gây áp lực lên các công ty sử dụng nhiều nhiên liệu như hàng không, vận tải, logistics và một số công ty công nghiệp. Các doanh nghiệp dịch vụ cũng chịu tác động khi chi phí điện, sưởi ấm, làm mát tăng. Nếu giá dầu tăng quá cao, hộ gia đình và doanh nghiệp có thể cắt giảm sử dụng nhiên liệu – hiện tượng “hủy diệt nhu cầu” – ảnh hưởng đến các công ty hàng tiêu dùng tùy ý.

Tác động tổng thể phụ thuộc vào chi phí, phòng hộ, sức mạnh định giá, quy định và khả năng chuyển chi phí cho khách hàng.

Nhà đầu tư nên làm gì khi giá dầu biến động?

Nhà đầu tư không thể kiểm soát giá dầu, quyết định của OPEC hay địa chính trị, nhưng có thể kiểm soát cấu trúc danh mục, đa dạng hóa, kỷ luật tái cân bằng và cách phản ứng với biến động. Đa dạng hóa giúp giảm rủi ro vì các cú sốc dầu không ảnh hưởng đồng đều đến mọi tài sản. Tái cân bằng ngăn một phần danh mục trở nên quá lớn sau một đợt tăng mạnh.

Xây dựng danh sách theo dõi các chỉ số như báo cáo lạm phát, kỳ vọng chính sách Fed, lợi suất trái phiếu, lợi nhuận ngành năng lượng, luân chuyển ngành, chênh lệch tín dụng và chi tiêu tiêu dùng cũng hữu ích.

Tóm lại, giá dầu có thể ảnh hưởng đến thị trường chứng khoán, nhưng mối quan hệ không phải một chiều. Cú sốc từ nguồn cung làm gia tăng lo ngại lạm phát, thắt chặt ngân sách hộ gia đình và gây áp lực lên các công ty sử dụng nhiều nhiên liệu. Trong khi đó, tăng giá do nhu cầu mạnh phản ánh hoạt động kinh tế tích cực, hỗ trợ lợi nhuận doanh nghiệp. Nhà đầu tư cần xác định liệu dầu có thay đổi triển vọng vĩ mô (lạm phát, lãi suất, tăng trưởng) hay vi mô (ngành, lợi nhuận công ty) và mức độ ảnh hưởng đến danh mục.

Theo Chase Bank

Ảnh: Pixabay / Pexels