Ngày 28/6/2026, Đại học Sư phạm Hoa Đông (ECNU) công bố chuyên ngành đại học mới – Tính toán Ngôn ngữ (Computational Linguistics), đặt tại Khoa Ngoại ngữ. Chương trình tích hợp kiến thức nền tảng từ ngôn ngữ học, khoa học máy tính, toán học và thống kê, hướng đến các lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI), dịch thuật thông minh, xử lý dữ liệu ngôn ngữ và giáo dục ngoại ngữ thông minh.

Tại sao cần 'song ngữ' trong kỷ nguyên AI?

Theo giáo sư Dương Diên Ninh (Yang Yanning) – đại diện Khoa Ngoại ngữ ECNU, hiểu ngôn ngữ vẫn là thách thức then chốt của AI dù công nghệ đã phát triển vượt bậc. Chỉ dựa vào sức mạnh tính toán và mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) không thể giải quyết triệt để các vấn đề như ngữ cảnh, đa nghĩa, khác biệt văn hóa, thiên kiến và ảo giác (hallucination) trong ngôn ngữ. Thị trường lao động đang thiếu hụt cấu trúc: sinh viên ngành máy tính hiểu công nghệ nhưng không nắm được sự phức tạp của ngôn ngữ; sinh viên ngoại ngữ hoặc ngôn ngữ học hiểu ngôn ngữ nhưng thiếu kỹ năng xử lý dữ liệu và mô hình hóa. “Chúng tôi muốn đào tạo những người có thể kết nối cơ chế ngôn ngữ với trí tuệ máy móc – không chỉ là lập trình viên đơn thuần, cũng không phải nhà ngôn ngữ học truyền thống,” ông Dương nói.

Chuyên ngành Tính toán Ngôn ngữ yêu cầu “năng lực song ngữ”: vừa tinh thông ngôn ngữ tự nhiên, vừa thành thạo ngôn ngữ máy tính. Đây là ngành liên ngành có lịch sử hơn nửa thế kỷ, gắn bó lâu dài với sự phát triển của AI, kết hợp kiến thức và phương pháp từ ngôn ngữ học, khoa học máy tính, toán thống kê để phân tích, mô hình hóa và xử lý ngôn ngữ tự nhiên, giải quyết các vấn đề cốt lõi trong xử lý ngôn ngữ của AI.

Sinh viên học những gì?

Chương trình đào tạo gồm các mô-đun: năng lực ngoại ngữ, lý thuyết ngôn ngữ, tính toán số học, xử lý ngôn ngữ, liên ngành, phát triển cá nhân và dự án thực tế. Khoa đã thực hiện “cộng – trừ” trong thiết kế chương trình: xây dựng hệ thống tích hợp “lý thuyết ngôn ngữ + công nghệ AI + thực hành dự án”, duy trì khối lượng học ngoại ngữ và đa ngữ ở mức cao; cắt giảm các môn phần cứng cấp thấp hoặc kỹ thuật phần mềm đại cương ít liên quan đến xử lý ngôn ngữ, tập trung vào xử lý ngôn ngữ tự nhiên, khai thác văn bản, dịch thuật thông minh, phân tích dữ liệu ngôn ngữ.

Mô-đun năng lực ngoại ngữ bao gồm: đọc viết tiếng Anh nâng cao, nghe nói tiếng Anh qua video, biên phiên dịch Anh–Trung, tiếng Anh chuyên ngành, ngoại ngữ thứ hai (Nhật, Đức, Pháp, Nga, Tây Ban Nha…). Mô-đun lý thuyết ngôn ngữ gồm: nhập môn ngôn ngữ học, ngữ âm học, hình thái học, cú pháp học, ngữ nghĩa học, ngữ dụng học, ngôn ngữ học chức năng, ngôn ngữ học xã hội.

Mô-đun tính toán số học: toán cao cấp, nhập môn khoa học máy tính, nhập môn trí tuệ nhân tạo, nhập môn tính toán ngôn ngữ, lập trình và xử lý dữ liệu ngôn ngữ, thống kê ngôn ngữ. Mô-đun xử lý ngôn ngữ: ngữ liệu (corpus), công nghệ giọng nói thông minh, dịch thuật thông minh, giáo dục ngoại ngữ thông minh, phân tích diễn ngôn dựa trên dữ liệu, xử lý thông tin đa phương thức, nhân văn số.

Ngoài ra, chương trình còn có các môn liên ngành như ngôn ngữ và văn học, ngôn ngữ và giáo dục, ngôn ngữ và tâm lý, ngôn ngữ và nhận thức, bệnh lý ngôn ngữ. Sinh viên sẽ thực hiện các dự án thực tế tại cơ sở thực hành, bao gồm dịch vụ ngôn ngữ thông minh, nghiên cứu ngôn ngữ ứng dụng, đồ án tốt nghiệp.

Cơ hội nghề nghiệp và học tập tiếp theo

Về định hướng học thuật, sinh viên có thể theo học thạc sĩ, tiến sĩ tại các trường đại học và viện nghiên cứu trong và ngoài nước về khoa học ngôn ngữ, ngôn ngữ thông minh, tính toán ngôn ngữ, dữ liệu ngôn ngữ, xử lý ngôn ngữ tự nhiên, giáo dục ngôn ngữ.

Về định hướng nghề nghiệp, sinh viên tốt nghiệp có thể làm việc trong các ngành internet, công nghệ thông tin, AI với các vị trí như xử lý ngôn ngữ tự nhiên, phát triển công nghệ giọng nói, kỹ thuật tri thức, tính toán cảm xúc, dịch thuật thông minh; hoặc trong các lĩnh vực thương mại điện tử xuyên biên giới, game ra nước ngoài, nội địa hóa nội dung, tham gia dịch máy và xử lý đa ngữ. Trong các đơn vị giáo dục, nghiên cứu, quản lý, cử nhân có thể đảm nhận công việc giáo dục ngoại ngữ thông minh, đánh giá ngôn ngữ thông minh, phân tích nội dung, tuyên truyền đối ngoại thông minh. Các ngành tài chính, luật, y tế cũng cần kỹ năng tính toán ngôn ngữ cho khai thác văn bản, trích xuất tri thức và hỏi đáp thông minh.

Ai phù hợp với ngành này?

Giáo sư Dương Diên Ninh cho rằng người phù hợp nhất là những sinh viên có niềm đam mê thực sự với ngôn ngữ và không ngại rèn luyện kỹ thuật. Cụ thể, sinh viên cần hứng thú với ngữ âm, ngữ pháp, ngữ nghĩa, ngữ cảnh và diễn đạt đa ngôn ngữ, đồng thời sẵn sàng học lập trình Python, thống kê và xử lý dữ liệu, chấp nhận việc gán nhãn, làm sạch và phân tích dữ liệu ngôn ngữ lặp đi lặp lại. Ngược lại, nếu sinh viên hoàn toàn né tránh lập trình và đào tạo toán học, chỉ muốn học văn học truyền thống hoặc ngoại ngữ thuần túy; hoặc chỉ chạy theo “AI” mà không có hứng thú với ngôn ngữ, quá trình học sẽ rất vất vả.

Với phụ huynh, ông Dương khuyên không nên chỉ nhìn vào các từ khóa “AI”, “thông minh” mà hãy xem con có sẵn sàng học cả ngôn ngữ, công nghệ và làm dự án hay không. Sinh viên thực sự phù hợp thường không chỉ thiên văn hay thiên lý, mà là người sẵn sàng xây cầu nối dài hạn giữa ngôn ngữ, nhân văn, dữ liệu và thuật toán.

Theo Ecnu

Ảnh: Yan Krukau / Pexels