Trong bối cảnh các công cụ AI ngày càng được ứng dụng rộng rãi trong tòa soạn, một nghiên cứu từ các chuyên gia ngôn ngữ học và công nghệ chỉ ra rằng việc sử dụng AI để viết báo có thể khiến phong cách và ngôn ngữ báo chí trở nên đồng nhất, làm suy giảm khả năng sáng tạo ngôn từ và thu hẹp không gian tranh luận công cộng. Theo bài báo đăng trên China Science and Technology Network ngày 26/06/2026, xu hướng này đang gia tăng mạnh mẽ trong năm 2026.

AI ưa chuộng 'lối mòn' khiến ngôn ngữ báo chí trở nên khuôn mẫu

Các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) vận hành dựa trên nguyên lý dự đoán từ hoặc 'token' có khả năng xuất hiện tiếp theo cao nhất. Điều này khiến chúng có thiên hướng chọn những lập luận và cách diễn đạt phổ biến, thay vì những cách nói mới lạ. Nhiều hãng tin như AP (Associated Press) đã ứng dụng AI để tự động hóa các bản tin thể thao, tài chính, thời tiết và bầu cử, đồng thời mở rộng sang các lĩnh vực như dịch cảnh báo thời tiết, tóm tắt video và sắp xếp email. Mặc dù giúp tiết kiệm thời gian và nguồn lực, việc này dẫn đến sự gia tăng các nội dung tuân theo khuôn mẫu quen thuộc, gây ra hiện tượng đồng nhất về ngôn ngữ và phong cách giữa các cơ quan báo chí.

Vòng luẩn quẩn 'model collapse' bóp nghẹt sự đổi mới ngôn ngữ

Nguy cơ đồng nhất càng trở nên trầm trọng hơn bởi hiện tượng 'model collapse' (sụp đổ mô hình). Khi các thế hệ AI sau được huấn luyện trên chính văn bản do AI thế hệ trước tạo ra, chất lượng đầu ra sẽ suy giảm dần. Điều này tạo thành một vòng luẩn quẩn: AI 'ăn' chính sản phẩm của mình và sinh ra những nội dung ngày càng đơn điệu. Hậu quả trực tiếp là sự mai một của khả năng sáng tạo ngôn ngữ. Báo chí từ lâu đã là mảnh đất màu mỡ cho sự ra đời của các từ ngữ mới, cách diễn đạt mới. Khi vai trò này bị AI thay thế, các từ vựng chuyên ngành, cấu trúc câu độc đáo và các sắc thái tinh tế như mỉa mai, ẩn dụ sẽ dần biến mất.

Ngôn ngữ nghèo nàn làm suy yếu khả năng tư duy phản biện

Sự suy giảm khả năng phân biệt tinh tế của ngôn ngữ là một vấn đề nghiêm trọng khác. Khi ngôn ngữ trở nên mơ hồ, lặp lại và dễ đoán, nó làm suy yếu công cụ mà con người dùng để mô tả vấn đề, trình bày quan điểm và tham gia tranh luận công cộng. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến chiều sâu của tư duy và đối thoại xã hội. Các nội dung do AI tạo ra thường thiếu sự tinh tế và bối cảnh sống động, dẫn đến những câu chuyện đơn giản hóa hoặc gây hiểu lầm, không thể tái hiện được sự phức tạp của thực tế.

Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu cho rằng không nên bi quan hoàn toàn. Một số nghiên cứu chỉ ra rằng nếu kết hợp một cách thận trọng dữ liệu tổng hợp với dữ liệu thực, thay vì thay thế hoàn toàn, hiện tượng 'model collapse' có thể được kiểm soát. Vấn đề không nằm ở việc thỉnh thoảng sử dụng AI, mà là khi văn bản do con người viết bị thay thế hàng loạt và những sản phẩm thay thế đó lại được coi là chuẩn mực. Nếu các cơ quan báo chí từ bỏ sứ mệnh sáng tạo ngôn ngữ, hậu quả sẽ không chỉ ảnh hưởng đến công việc của các nhà báo, mà còn làm xói mòn không gian quan trọng nhất cho sự phát triển và đổi mới của ngôn ngữ công cộng.

Ảnh: Markus Winkler / Pexels