Khảo sát năm 2026 của Writer dành cho doanh nghiệp cho thấy 59% công ty chi ít nhất 1 triệu USD mỗi năm cho trí tuệ nhân tạo (AI), nhưng chỉ 29% báo cáo đạt được lợi nhuận đầu tư (ROI) nổi bật. Cuộc khảo sát toàn cầu của PwC với 4.454 CEO tại 95 quốc gia cũng chỉ ra rằng chỉ 12% nhà lãnh đạo xác nhận AI mang lại tăng doanh thu và giảm chi phí, trong khi hơn một nửa cho biết “không có tác động”.

Vấn đề đo lường hiệu quả AI: Chi tiêu lớn nhưng thiếu kết quả

Theo Mohamad Kande, Chủ tịch toàn cầu của PwC, năm 2026 đang trở thành năm quyết định với AI: một số ít doanh nghiệp đã chuyển hóa AI thành lợi nhuận tài chính có thể đo lường, nhưng nhiều công ty khác vẫn mắc kẹt ở giai đoạn thử nghiệm. “Khoảng cách này đang bắt đầu thể hiện qua uy tín và năng lực cạnh tranh, và sẽ nhanh chóng mở rộng với những ai không hành động,” ông nói.

Kun, nhà sáng lập kiêm Chủ tịch Siegfried Capital, nhận định rằng sai lầm lớn nhất của tổ chức là nhầm lẫn giữa việc triển khai AI và thành công của AI. “Triển khai công nghệ mới không tự động tạo ra giá trị. Câu hỏi thực sự không phải là ‘đã đưa vào bao nhiêu công cụ AI’, mà là ‘mỗi khoản đầu tư tạo ra bao nhiêu giá trị đo lường được’,” ông viết trong một tuyên bố qua email.

Kỷ luật đầu tư quan trọng hơn tổng chi tiêu

Kun nhấn mạnh mọi khoản đầu tư AI đều là quyết định phân bổ vốn: nguồn lực có hạn, mỗi USD dành cho AI đồng nghĩa không thể đầu tư vào nơi khác. Các công ty thành công nhất không nhất thiết chi nhiều nhất, mà là đầu tư có kỷ luật, ưu tiên các dự án có mục tiêu kinh doanh rõ ràng.

Dữ liệu từ McKinsey trong khảo sát “State of AI” cho thấy tái thiết kế quy trình làm việc có tác động lớn nhất đến lợi nhuận từ AI, chứ không phải việc chọn mô hình hay quy mô ngân sách. Khảo sát của Ipsos với 750 chủ doanh nghiệp nhỏ cho thấy trung bình mỗi USD đầu tư vào AI mang lại 3,70 USD lợi nhuận. Các doanh nghiệp thành công không chi nhiều hơn, mà đưa ra quyết định đúng đắn hơn.

Mô hình thanh toán theo mức sử dụng buộc doanh nghiệp đo lường

Khi AI còn là phí cố định hàng tháng, việc đo lường hiệu quả là tùy chọn. Nhưng mô hình thanh toán theo mức sử dụng (metered pricing) đang thay đổi điều đó. Các nhà cung cấp lớn như OpenAI chuyển tất cả chatbot doanh nghiệp ChatGPT sang mô hình tín dụng theo mức dùng; Anthropic tính phí từ pool tín dụng mua trước. Nếu hết tín dụng, hệ thống ngừng hoạt động. Một bài báo từ tháng 7/2026 cảnh báo các công ty không lập ngân sách AI hàng năm có thể cạn kiệt ngân sách ngay từ tháng 4, giống như Uber.

Kun khuyến nghị hội đồng quản trị và đội ngũ điều hành ngừng coi AI là dự án công nghệ đơn thuần, mà quản lý như các khoản đầu tư chiến lược khác: đặt chỉ số thành công trước khi triển khai, đo lường kết quả nhất quán, và tái phân bổ vốn nếu dự án không hiệu quả.

Giải pháp: Bảng điểm một trang với bốn cột

Đối với doanh nghiệp dưới 50 nhân viên, giải pháp không cần phần mềm chuyên dụng, chỉ cần một tờ giấy với bốn cột. Cột đầu ghi “chi phí thực” gồm phí gói, tín dụng (nếu có), và thời gian nhân viên vận hành. Cột hai ghi “vai trò” của công cụ: nếu không thể mô tả bằng một dòng, công cụ đó không có vai trò rõ ràng. Cột ba ghi “lợi nhuận” hàng tháng, đo bằng thời gian tiết kiệm, lỗi ngăn chặn, hoặc doanh thu tăng thêm (USD). Cột bốn là “quyết định”: công cụ nào có lợi nhuận vượt chi phí được giữ lại; công cụ không đạt mục tiêu có một quý cải thiện; nếu thất bại lần nữa, bị loại bỏ hoặc chuyển đổi mục đích sử dụng.

Sự khác biệt giữa 12% thành công và 88% còn lại nằm ở chỗ: đơn giản là sử dụng hay thực sự tạo ra kết quả. Vì vậy, mọi đồng USD đầu tư vào AI vẫn phải được thu hồi dưới dạng thành quả cụ thể.

Theo Forbes JAPAN

Ảnh: Kuma Jio / Pexels