Ngày 18/5/2026, NextEra Energy thông báo mua lại Dominion Energy với giá 66,8 tỷ USD, tạo ra công ty điện lực lớn nhất nước Mỹ. Thương vụ này là một trong nhiều vụ sáp nhập và mua lại gần đây trong ngành điện, khi các công ty bước vào giai đoạn tăng trưởng nhanh. Động lực chính không phải từ nhu cầu điện dân dụng, mà từ nhu cầu điện cho trung tâm dữ liệu phục vụ hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) và mong muốn gia tăng lợi nhuận doanh nghiệp.

Cấu trúc thị trường điện Mỹ: đa dạng nhà cung cấp

Khoảng 70% hộ gia đình Mỹ nhận điện từ các công ty tư nhân, phần lớn thuộc các công ty mẹ lớn như NextEra Energy (qua công ty con Florida Power and Light) và Dominion Energy (hoạt động tại Virginia, North Carolina, South Carolina và Utah). Các công ty này có mục tiêu chính là tạo lợi nhuận cho cổ đông. Các thành phố lớn thường có công ty điện lực thành phố, vùng nông thôn có hợp tác xã điện – các tổ chức phi lợi nhuận nhằm cung cấp điện đáng tin cậy với giá phải chăng.

Thị trường có điều tiết và phi điều tiết

Tại 28 bang, thị trường điện được điều tiết truyền thống: công ty điện lực độc quyền sở hữu toàn bộ hạ tầng, giá điện do cơ quan quản lý bang ấn định dựa trên đàm phán, cho phép công ty hưởng lợi nhuận khoảng 10% trên chi phí đầu tư. 22 bang còn lại là thị trường phi điều tiết, nơi lợi nhuận không bị giới hạn nhưng cũng có thể thua lỗ. Trong đó, 14 bang cho phép hộ gia đình lựa chọn nhà cung cấp điện thông qua công ty trung gian; các bang còn lại, công ty phân phối mua điện từ bán buôn và giao cho khách hàng.

Bốn cách tạo lợi nhuận của công ty điện lực

Theo nghiên cứu của chuyên gia ngành điện, các công ty điện lực tạo lợi nhuận qua bốn cách chính:

1. Hoạt động độc quyền: Trong thị trường độc quyền, lợi nhuận đến từ đầu tư hạ tầng. Ví dụ, xây nhà máy điện 100 triệu USD với tuổi thọ 30 năm, công ty được thu thêm 10% lợi nhuận (10 triệu USD) vào hóa đơn khách hàng. Điều này khuyến khích công ty dự báo nhu cầu tăng cao để chi tiêu quá mức cho thiết bị mới, dù không cần thiết.

2. Thị trường phi điều tiết: Công ty có thể kiếm lợi nhuận nếu sản xuất điện giá rẻ và bán giá cao. Tuy nhiên, thị trường biến động mạnh, thu hút các nhà đầu tư chấp nhận rủi ro như quỹ cổ phần tư nhân. NextEra thành công nhờ phát triển dự án năng lượng tái tạo quy mô lớn, bán điện giá rẻ với hợp đồng dài hạn, tránh biến động.

3. Mua bán và sáp nhập: Mua bán nhà máy điện và công ty là cách thứ ba. Thương vụ NextEra mua Dominion nhằm tái cân bằng rủi ro: NextEra hoạt động nhiều trong thị trường phi điều tiết, trong khi Dominion độc quyền tại “khu trung tâm dữ liệu” ở Bắc Virginia. Việc mua lại giúp NextEra cải thiện xếp hạng tín dụng, huy động vốn xây dựng hạ tầng phục vụ bùng nổ trung tâm dữ liệu.

4. Kiểm soát quy định: Các công ty điện lực cần thắng thế trong lĩnh vực quản lý: được phê duyệt tăng giá, thông qua luật tăng biên lợi nhuận, và chấp thuận sáp nhập. NextEra nổi tiếng với việc thuê một nhà vận động hành lang cho mỗi hai nhà lập pháp tại Florida.

Tác động đến khách hàng dân cư

Khi nhu cầu điện từ trung tâm dữ liệu AI bùng nổ, các công ty điện lực đang cạnh tranh để giành vị thế. Nhiều công ty muốn mở rộng quy mô để tăng sức mạnh thị trường và vận động hành lang. Tuy nhiên, liệu quy mô lớn hơn có mang lại lợi ích cho khách hàng dân cư hay không vẫn là câu hỏi bỏ ngỏ.

Theo The Conversation

Ảnh: Thilina Alagiyawanna / Pexels