X-62A AI đánh chặn T-38 bằng cảm biến hồng ngoại trong thử nghiệm Have Heat

X-62A AI đánh chặn T-38: ngày 4/8/2026, Không quân Mỹ và hãng Lockheed Martin xác nhận trong thử nghiệm Have Heat, chiếc X-62A - bản nâng cấp từ tiêm kích F-16D - thực hiện 27 lần đánh chặn do AI điều khiển qua 8 phi vụ, dùng cảm biến hồng ngoại Legion Pod tự động bám và đánh chặn mục tiêu thật.

Đây là kết quả của chương trình Have Heat, vừa được Không quân Mỹ và Lockheed Martin công bố hôm 4/8. Theo Cánh thử nghiệm số 12 (412th Test Wing) đặt tại căn cứ không quân Edwards, bang California, Have Heat là màn trình diễn “thử nghiệm chiến đấu AI vòng khép kín” và “điều khiển AI tự động từ cảm biến tới phương tiện”. Chương trình có sự tham gia của Trường Phi công thử nghiệm Không quân Mỹ (USAF TPS), bộ phận nghiên cứu phát triển tiên tiến Skunk Works của Lockheed Martin cùng các đối tác công nghiệp trong lĩnh vực không người lái.

Kết quả chính của thử nghiệm X-62A AI đánh chặn T-38

Lockheed Martin cho biết trong 8 phi vụ, X-62A VISTA - tên đầy đủ là Variable Stability In-flight Simulator Test Aircraft, nguyên thủy là tiêm kích F-16D Viper hai chỗ ngồi - đã thực hiện 27 lần đánh chặn do AI điều khiển chống lại mục tiêu thật là máy bay huấn luyện phản lực T-38. Các tác tử AI tiếp nhận thông tin ngắm bắn từ một cảm biến tác chiến, sau đó điều khiển máy bay thực hiện các cơ động đánh chặn trong thời gian thực.

Theo Không quân Mỹ, X-62A đã chứng minh khả năng các tác tử AI “tiếp nhận dữ liệu hồng ngoại thời gian thực, chỉ đạo chiếc X-62 tự động đánh chặn một mục tiêu trên không”. Dưới đây là các thông số chính của đợt thử nghiệm:

Have Heat cho thấy một nền tảng tự hành có thể dùng vòng dữ liệu khép kín của chính nó để trực tiếp thực hiện đánh chặn trên không với một máy bay vật lý, thay vì chỉ xử lý dữ liệu mô phỏng. Đây là bước chuyển từ “dữ liệu mục tiêu mô phỏng sang luồng dữ liệu cảm biến thời gian thực trên khoang”, mô phỏng môi trường dữ liệu mà phi công sẽ đối mặt trong các cuộc giao chiến căng thẳng trong tương lai.

Vì sao cảm biến hồng ngoại Legion Pod là chìa khóa?

Legion Pod là hệ thống tìm kiếm và bám mục tiêu hồng ngoại (IRST) đã được dùng vận hành trên các tiêm kích có người lái của Không quân Mỹ. Điểm mạnh của IRST là phát hiện và bám theo bức xạ hồng ngoại, nên có thể phát hiện các mục tiêu tàng hình vốn được thiết kế để giảm tiết diện radar. Đây là cảm biến thụ động: nó không phát tín hiệu riêng, không bị gây nhiễu điện tử tần số vô tuyến, nhưng vẫn có thể phối hợp với radar mảng pha điện tử chủ động để tăng độ chính xác khi bám đa mục tiêu.

Trước Have Heat, Không quân Mỹ cùng General Atomics từng dùng drone MQ-20 Avenger gắn Legion Pod để trình diễn khả năng phát hiện và bám mục tiêu tự động. Việc đưa IRST lên X-62A phản ánh xu hướng coi đây là cảm biến then chốt cho các drone CCA: đặt các cảm biến thụ động phía trước máy bay có người lái, thu thập dữ liệu mục tiêu chất lượng cao mà ngay cả máy bay tàng hình cũng khó tránh. So với trang bị radar, IRST giúp drone tăng khả năng sống sót, dù một số vẫn có thể được gắn radar. IRST đang nổi lên là năng lực quan trọng cho các chương trình CCA không chỉ ở Mỹ.

Have Heat nằm trong lộ trình máy bay không người lái CCA

Với Không quân Mỹ, Have Heat là bước đệm hướng tới năng lực không chiến mong muốn cho lô máy bay chiến đấu không người lái hợp tác (Collaborative Combat Air - CCA) đầu tiên. Hạm đội CCA ban đầu dự kiến gồm FQ-42 Dark Merlin của hãng General Atomics và FQ-44 Fury của hãng Anduril. Lực lượng đã dùng các phiên bản tiền sản xuất của hai dòng drone này để phát triển khái niệm tác chiến, chiến thuật, kỹ thuật và quy trình, trong đó có đợt thử nghiệm vận hành tại căn cứ không quân Creech, bang Nevada, hồi tháng 7/2026.

Không quân Mỹ dự kiến đưa các CCA tác chiến đầu tiên vào biên chế năm 2030. Trong tương lai gần, con người vẫn được giữ trong vòng điều khiển, đặc biệt là để cho phép tấn công tiêu diệt, và tiêm kích F-22 Raptor được xếp đầu danh sách máy bay điều khiển trên không cho CCA. Ba quân chủng Không quân Mỹ, Thủy quân lục chiến Mỹ và Hải quân Mỹ đã có thỏa thuận phát triển kiến trúc chỉ huy điều khiển chung cho các dòng drone này, cùng với sự tham gia của đồng minh nước ngoài, bắt đầu từ Hà Lan. Kiến trúc chỉ huy này dự kiến sẽ tiếp tục tiến hóa khi năng lực tự hành phát triển và con người tin cậy hơn vào các nền tảng.

Trước đó, cuộc không chiến mô phỏng năm 2024 giữa X-62A và một tiêm kích F-16 có người lái từng là cột mốc đột phá. Tuy nhiên, Không quân Mỹ sau đó tiết lộ hai máy bay đã trao đổi dữ liệu trực tiếp suốt quá trình, cho thấy thách thức lớn trong việc để nền tảng tự hành hoạt động an toàn gần máy bay thân thiện. Have Heat đánh dấu bước tiến khi nền tảng tự dùng dữ liệu cảm biến trên thân để đánh chặn mục tiêu thật. Dù vậy, các hệ thống tránh va tự động cho máy bay không người lái hiện mới tập trung vào an toàn bay trên vùng trời có kiểm soát, chưa tính tới tác chiến động trên vùng trời đối phương, nơi các mối đe dọa có thể xuất hiện bất ngờ.

Have Holidays, VENOM và phản ứng từ Lockheed Martin

Have Heat được thực hiện song song với chương trình Have Holidays nhằm thử nghiệm nhanh phần mềm và phần cứng mới trên X-62. Trong Have Holidays, nhóm kỹ thuật tích hợp đồng thời nhiều công nghệ mô-đun lên kiến trúc máy tính Enterprise Open Mission System Architecture, gồm một tác tử AI bên thứ ba không thuộc nhà thầu chính, các quy tắc an toàn tăng cường để ngăn phương tiện tự hành vi phạm giới hạn vận hành do người dùng đặt ra, cùng tích hợp thêm chip phục vụ khai thác cảm biến tiên tiến. Lockheed Martin cho biết hãng hoàn tất tích hợp và thử nghiệm mặt đất các tác tử AI dùng trong Have Heat chỉ trong 3 tháng nhờ năng lực tạo tác tử AI mang tên Supermassive. Thử nghiệm hệ thống này cũng được mô tả là biện pháp giảm thiểu rủi ro kỹ thuật cho khung hậu cần và tích hợp, mở đường cho quan hệ đối tác rộng hơn với chính phủ, học viện và công nghiệp.

Về phần thân máy bay, kế hoạch nâng cấp Mission Systems Upgrades (MSU) của X-62A hướng tới tích hợp radar PhantomStrike do hãng Raytheon phát triển - một radar mảng pha điện tử chủ động (AESA) nhẹ, chi phí thấp - cùng các năng lực cảm biến, tính toán và truyền dữ liệu mạng mới. Việc bổ sung PhantomStrike được đánh giá đặc biệt quan trọng, giúp chiếc máy bay thử nghiệm tăng cường nhận thức tình huống. Ngoài X-62A, Không quân Mỹ đang cải hoán 6 chiếc F-16 khác trong khuôn khổ dự án VENOM (Project Viper Experimentation and Next-Gen Operations Mode) và bắt đầu bay thử nghiệm nhóm máy bay này hồi tháng 7/2026.

Giới chức hai bên đều nhấn mạnh ý nghĩa của Have Heat. Ông Ron Fehlen, Phó chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Lockheed Martin Skunk Works, nhận định các tác tử tự hành đã sử dụng luồng dữ liệu tìm kiếm và bám mục tiêu hồng ngoại mật, thực hiện các cơ động quyết định trong thời gian thực, đánh dấu bước tiến quyết định hướng tới ưu thế trên không được tăng cường bằng AI cho Mỹ. Bà Stacy Kubicek, Phó chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Lockheed Martin Sensors and Global Sustainment, cho rằng việc cung cấp dữ liệu cảm biến đáng tin cậy là quan trọng, nhưng lợi thế thực sự nằm ở chỗ dữ liệu đó kết nối liền mạch với AI để hành động; dự án cho thấy cảm biến và AI có thể kết hợp thành nhân tố khuếch đại sức mạnh trong môi trường phức tạp.

Trung tá Joshua Strafaccia, Trưởng khoa Nghiên cứu của USAF TPS, đánh giá Have Heat mở rộng năng lực điện tử hàng không theo hướng điều khiển tích hợp nhiều cảm biến và phương tiện bằng AI, giúp lấp khoảng trống năng lực và đẩy nhanh việc thử nghiệm tự hành. Đại tá Maryann Karlen, Chỉ huy trưởng USAF TPS, cũng nhấn mạnh kết quả đạt được phản ánh sự phối hợp có chủ đích giữa các đội ngũ linh hoạt, tận tụy và khả năng thích ứng của nhà trường.

Theo TWZ

Ảnh: Cuma Ersöz / Pexels