Trung Quốc đã tiến hành vụ thử tên lửa đạn đạo phóng từ tàu ngầm (SLBM) hôm thứ Hai (6/7), theo bản đồ do Hội đồng An ninh Quốc gia Đài Loan công bố. Tên lửa bay về phía đông nam qua Thái Bình Dương với tầm xa khoảng 7.000 km (4.350 dặm) trước khi rơi xuống gần các đảo quốc Nauru và Tuvalu. Cả hai quốc gia này đều nằm trong Khu vực Phi hạt nhân Nam Thái Bình Dương (SPNWFZ), được thành lập theo Hiệp ước Rarotonga năm 1986.

Hiệp ước Rarotonga bị thách thức như thế nào?

Hiệp ước Rarotonga cấm bố trí và thử nghiệm vũ khí hạt nhân trên các đảo hoặc vùng biển Nam Thái Bình Dương, cũng như đe dọa các nước trong khu vực bằng việc sử dụng vũ khí này. Trung Quốc, cùng với Nga, Mỹ, Anh và Pháp, đã ký các nghị định thư cam kết tuân thủ hiệp ước. Vụ thử tên lửa về mặt kỹ thuật không vi phạm văn bản hiệp ước, vì tên lửa mang đầu đạn giả để thử nghiệm, không phải đầu đạn hạt nhân. Tuy nhiên, các quốc gia Nam Thái Bình Dương nhanh chóng cáo buộc Trung Quốc vi phạm tinh thần của khu vực phi hạt nhân, vốn vượt ra ngoài định nghĩa pháp lý cốt lõi.

Phản ứng của các nước trong khu vực

Bộ trưởng Ngoại giao New Zealand cho rằng vụ thử “đi ngược lại đối tượng và mục đích của hiệp ước” Rarotonga. Australia cũng công khai bày tỏ quan ngại tương tự. Olamide Samuel, chuyên gia mạng lưới và gắn kết tại Open Nuclear Network có trụ sở tại Vienna, nhận định: “Chúng ta đang thấy xu hướng ngày càng tăng của các quốc gia có vũ khí hạt nhân gây áp lực lên các khu vực phi hạt nhân vì lợi ích địa chiến lược của họ.” Ông dẫn chứng việc Mỹ gây áp lực lên Anh về Diego Garcia, Nga thúc đẩy Kazakhstan cho phép thử tên lửa, và nay là Trung Quốc thử tên lửa ở Nam Thái Bình Dương.

Lập trường của Trung Quốc và bối cảnh căng thẳng

Trung Quốc gọi vụ thử là thường lệ. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Mao Ning tuyên bố “hoạt động phóng được tiến hành an toàn, có hệ thống và chuyên nghiệp trong suốt quá trình”, đồng thời kêu gọi các nước không “suy diễn quá mức”. Bắc Kinh đã thông báo trước vài giờ cho các chính phủ chủ chốt trong khu vực. Căng thẳng về tinh thần của Hiệp ước Rarotonga đã gia tăng từ năm 2021, khi Trung Quốc nhiều lần chỉ trích thỏa thuận tàu ngầm hạt nhân AUKUS giữa Australia, Mỹ và Anh là vi phạm hiệp ước. Theo thỏa thuận AUKUS, Australia sẽ nhận tới 8 tàu ngầm hạt nhân cùng urani làm giàu cao cho lò phản ứng trên tàu.

Samuel nhận xét: “Trung Quốc đã khá công khai trong việc lên tiếng ủng hộ các khu vực phi hạt nhân, gần đây nhất là ủng hộ khu vực Đông Nam Á. Và rồi họ quay lại làm điều này.” Hành động của Trung Quốc, kết hợp với áp lực từ Mỹ, Australia và các bên trong khu vực, có thể dẫn đến một “vòng xoáy chậm” và một “cuộc chạy đua xuống mức tối thiểu” của những gì hiệp ước yêu cầu, thay vì thúc đẩy các mục tiêu hòa bình cao hơn.

Trung Quốc lần gần đây nhất bắn tên lửa đạn đạo vào Thái Bình Dương vào tháng 9/2024. Mỹ đã tiến hành một vụ thử tên lửa đạn đạo tương tự vào tháng 3 năm nay, nhưng tên lửa của họ rơi xuống khu vực Thái Bình Dương không thuộc bất kỳ hiệp ước khu vực phi hạt nhân nào.

Theo Defense News

Ảnh: Forest Katsch / Pexels