Một phân tích mới đây trên War on the Rocks chỉ ra rằng các cuộc đàm phán sau bản ghi nhớ tạm thời 14 điểm được Mỹ và Iran ký kết ngày 17/6 — gia hạn lệnh ngừng bắn 60 ngày, bao gồm cả Lebanon — đang có những điểm tương đồng nổi bật với mô hình từ Hiệp định Trại David (Camp David Accords). Mô hình này càng trở nên rõ nét sau khi Tổng thống Donald Trump tuyên bố khuôn khổ tạm thời đã "kết thúc", đẩy khu vực trở lại vòng xoáy giữa đàm phán, leo thang và các mặt trận chưa được giải quyết.

Mô hình 'tách mặt trận' trong xung đột đa mặt trận

Theo tác giả, các điều khoản hòa bình không chỉ đơn thuần kết thúc một giai đoạn chiến đấu; chúng phân phối lại lợi thế, chủ quyền và rủi ro giữa các mặt trận còn lại bên ngoài thỏa thuận. Mô hình được gọi là "tách mặt trận" (front separation): đóng — hoặc cố gắng đóng — mặt trận gây thiệt hại trực tiếp lớn nhất, đồng thời tách các mặt trận chưa được giải quyết khỏi bối cảnh chính trị và thương lượng rộng hơn vốn đã liên kết chúng. Một thỏa thuận như vậy có thể kết thúc chiến tranh trên một mặt trận nhưng lại phân phối lại các điều kiện xung đột lên các mặt trận khác.

Bối cảnh hiện tại cho thấy Israel đang tham gia một cuộc chiến tranh đa mặt trận mang tính phủ đầu: Gaza, Bờ Tây, Syria, Lebanon và nay là Iran. Điểm khác biệt lớn so với thời kỳ Camp David là chính quyền Trump hiện là bên tham chiến trực tiếp, chứ không chỉ đơn thuần là người ủng hộ như trước đây. Tổng thống Jimmy Carter khi đó dẫn dắt tiến trình hòa bình mà không phải là chiến binh trong cuộc chiến trước đó, trong khi Tổng thống Donald Trump bắt đầu cuộc chiến và nay tìm cách dẫn dắt giải pháp.

Bài học từ Camp David: Mặt trận Ai Cập được ưu tiên

Trong các cuộc chiến tranh Ả Rập-Israel trước đây, mặt trận lớn nhất và quan trọng nhất là giữa Israel và Ai Cập, bắt đầu từ ngày 5/6/1967 với các cuộc tấn công bất ngờ vào các sân bay quân sự Ai Cập. Ai Cập là mặt trận duy nhất thực sự có khả năng gây thiệt hại đáng kể cho Israel vào năm 1973, sau khi vượt kênh đào Suez và phá hủy Phòng tuyến Bar-Lev. Khi Israel buộc phải bắt đầu đàm phán ngừng bắn, các yêu sách của Ai Cập rất lớn: không chỉ đòi lại bán đảo Sinai mà còn bao gồm bảo đảm quyền lợi cho người Palestine ở Bờ Tây và Gaza, đưa Palestine vào đàm phán, và yêu cầu Israel rút khỏi Syria.

Tuy nhiên, kết quả cuối cùng là mặt trận Ai Cập được giải quyết trước thông qua Hiệp định Trại David, trong khi các mặt trận khác bị tách rời. Ai Cập có lợi thế riêng: quân đội nước này đã vượt kênh đào, thiết lập vị trí trên lãnh thổ đã thu hồi, và chứng minh rằng cán cân quân sự không thể được quản lý nếu không giải quyết vấn đề Sinai. Tổng thống Ai Cập Anwar Sadat từng nói rõ với chính quyền Carter rằng ông không thể ký hiệp ước Sinai nếu không có sự liên kết cụ thể với quyền tự trị của Palestine, ít nhất là ở Gaza. Tuy nhiên, Tổ chức Giải phóng Palestine (PLO) từ chối khuôn khổ này, và Ai Cập không thể thay mặt một dân tộc khác.

Kết quả là một cấu trúc thương lượng lặp đi lặp lại: mặt trận có khả năng gây thiệt hại trực tiếp lớn nhất được giải quyết trước, trong khi các mặt trận khác bị hoãn lại, tách rời hoặc để lại cho các thỏa thuận sau. Điều này cho Israel khoảng trống lớn hơn để hành động trên các mặt trận chưa được giải quyết, bao gồm việc sáp nhập Cao nguyên Golan năm 1981 và các thỏa thuận tự trị hạn chế ở Gaza và Bờ Tây.

Mô hình lặp lại trong đàm phán Iran và Lebanon

Mô hình tương tự đang xuất hiện trong các cuộc đàm phán xung quanh bản ghi nhớ Iran. Chính quyền Trump và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đã công khai bất đồng sâu sắc. Israel bác bỏ quan điểm cho rằng bản ghi nhớ nên thống nhất các mặt trận trong một thỏa thuận duy nhất và bao gồm Lebanon trong cả lệnh ngừng bắn và bất kỳ giải pháp nào trong tương lai. Thỏa thuận tạm thời kêu gọi chấm dứt chiến sự trên tất cả các mặt trận, bao gồm Lebanon, nhưng Israel tuyên bố sẽ giữ lực lượng ở miền nam Lebanon và duy trì quyền tự do hành động chống lại Hezbollah. Lập trường của Israel là lệnh ngừng bắn với Iran không nên ràng buộc hành động của nước này tại Lebanon.

Khi chính quyền Trump mở các cuộc đàm phán riêng về Lebanon, kết quả là duy trì sự phân biệt mà Israel đã nhấn mạnh: tiến trình Iran có thể tiến triển, ít nhất là tạm thời, trong khi Lebanon được giải quyết theo các điều khoản riêng. Lần này, việc tách mặt trận đã thay đổi động lực, nhưng bài học từ Camp David vẫn còn nguyên giá trị: hòa bình trên một mặt trận có thể phân phối lại xung đột lên các mặt trận khác.

Theo War on the Rocks

Ảnh: geralt / Pixabay