Oman và Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) đang thúc đẩy kế hoạch sơ tán hàng trăm tàu thương mại vẫn mắc kẹt tại Vịnh Ba Tư kể từ khi Iran đóng cửa eo biển Hormuz vào ngày 28/2, sau cuộc tấn công của Mỹ và Israel. Theo thông báo từ Trung tâm An ninh Hàng hải Oman hôm thứ Tư (24/6), Oman phối hợp với IMO cung cấp một hành lang hàng hải tạm thời, với các tọa độ được IMO và chính quyền Oman công bố. Các tàu muốn quá cảnh phải phối hợp với IMO.

Hai tuyến đường sơ tán và cảnh báo thủy lôi

IMO đã ban hành hướng dẫn bổ sung cho kế hoạch sơ tán, xác định hai tuyến đường qua eo biển Hormuz. Tuyến phía Bắc, gần bờ biển Iran, do Iran kiểm soát; tuyến phía Nam, dọc theo bờ biển Oman, được phối hợp với chính quyền Mỹ. Theo Trung tâm Thông tin Hàng hải Liên hợp (JMIC), tuyến phía Nam đã được rà phá thủy lôi và là tuyến ưu tiên. Tuy nhiên, IMO cảnh báo các tàu “giữ nguyên vị trí hiện tại và chờ hướng dẫn thêm” để “đảm bảo phân luồng an toàn, tránh ùn tắc và giảm thiểu rủi ro liên quan đến thủy lôi và điều kiện hàng hải suy giảm”. Các tàu chỉ được di chuyển khi được liên hệ qua cơ chế phối hợp giữa IMO, UKMTO và Trung tâm MICA, sau đó có sự điều phối của quốc gia ven biển.

Tiến độ rà phá thủy lôi và phản ứng của các bên

Về hoạt động rà phá thủy lôi, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) từ chối cung cấp chi tiết vì lý do an ninh tác chiến. Người phát ngôn CENTCOM, Đại tá Hải quân Tim Hawkins, cho biết hôm thứ Tư rằng lực lượng này đã tiến hành rà phá trong nhiều tuần và đang đạt được tiến triển, bằng chứng là các tàu thương mại đã có thể đi qua an toàn và lưu lượng giao thông đang tăng lên. Tuy nhiên, căng thẳng vẫn tiếp diễn khi Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố đóng cửa eo biển trở lại sau các cuộc tấn công của Israel vào Lebanon, trong khi CENTCOM khẳng định eo biển vẫn mở.

Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm thứ Tư đã lên mạng xã hội Truth Social để bác bỏ các thông tin truyền thông cho rằng Iran đang thu phí quá cảnh. Trump tuyên bố Iran khẳng định “KHÔNG CÓ PHÍ, KHÔNG CÓ CHI PHÍ BẢO HIỂM, VÀ KHÔNG CÓ BẤT KỲ KHOẢN PHÍ NÀO KHÁC ĐƯỢC YÊU CẦU HOẶC NHẬN TỪ IRAN ĐỐI VỚI CÁC TÀU ĐI QUA EO BIỂN HORMUZ”. Ông cảnh báo nếu thông tin này sai, các cuộc đàm phán sẽ chấm dứt ngay lập tức.

Lưu lượng tàu phục hồi nhưng vẫn thấp xa so với trước chiến tranh

Theo dữ liệu từ MarineTraffic, lưu lượng tàu qua eo biển Hormuz đã phục hồi mạnh trong hai tuần cuối tháng 6. Số tàu được xác nhận đi qua tăng từ 32 tàu (12-14/6) lên 93 tàu (19-21/6), tăng 61 tàu so với tuần trước. Sự thay đổi lớn nhất diễn ra vào thứ Bảy (20/6), khi số tàu tăng từ 3 lên 42 so với cuối tuần trước đó. Sự phục hồi được hỗ trợ bởi các diễn biến ngoại giao gần đây và giấy phép chung tạm thời từ OFAC (Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài Mỹ), giúp giảm bớt sự không chắc chắn về tuân thủ đối với các chuyến đi qua Hormuz được chấp thuận cho đến ngày 21/8.

Về dầu mỏ, ít nhất 20 tàu chở dầu chở 35 triệu thùng đã rời Vịnh Ba Tư qua eo biển Hormuz kể từ khi Mỹ và Iran đồng ý mở lại tuyến đường này, theo dữ liệu từ Kpler.

Các hãng tàu lớn vẫn thận trọng

Dù vậy, hai hãng tàu lớn vẫn tỏ ra thận trọng. Maersk cho biết họ vẫn có 5 tàu mắc kẹt ở Vịnh Ba Tư và chưa có thay đổi nào trong hoạt động tại khu vực. Hapag-Lloyd tuyên bố sẵn sàng quá cảnh nhưng chỉ đi qua eo biển Hormuz khi an toàn, từ chối tiết lộ số tàu còn mắc kẹt.

Hỗ trợ quân sự từ Anh và Đức

Trong khi đó, tàu RFA Lyme Bay của Hải quân Hoàng gia Anh và hai tàu chiến Đức đã đi qua Biển Đỏ để sẵn sàng hỗ trợ rà phá thủy lôi tại eo biển Hormuz. Tàu Lyme Bay được trang bị tàu mặt nước không người lái (USV) với sonar kéo và hệ thống nhận dạng mục tiêu tự động bằng AI, cùng các tàu lặn phá hủy thủy lôi di động Video Ray Defender-Viper. Trên tàu cũng có các chuyên gia tác chiến thủy lôi, lặn và xử lý bom mìn. Tàu Lyme Bay đi cùng tàu chỉ huy và hỗ trợ FGS Mosel và tàu săn thủy lôi FGS Fulda của Đức. Tuy nhiên, theo Navy Lookout, các tàu Đức đã tách khỏi nhóm tác chiến vào ngày 23/6 để đến Djibouti tiếp tế và chuẩn bị thêm, hiện hoạt động dưới sứ mệnh Operation Aspides của Liên minh châu Âu nhằm bảo vệ tàu thương mại khỏi các cuộc tấn công của Houthi ở Biển Đỏ.

Giá dầu giảm mạnh nhưng tương lai bất định

Giá dầu đã giảm mạnh trong những ngày gần đây. Sáng thứ Tư (24/6), dầu Brent giao dịch ở mức dưới 74 USD/thùng, giảm từ mức đỉnh hơn 114 USD/thùng hồi đầu tháng 5 khi căng thẳng Mỹ-Iran lên cao. Tuy nhiên, giá dầu có thể tiếp tục biến động khi Mỹ và Iran còn bất đồng về các điều khoản của thỏa thuận hòa bình cuối cùng, bao gồm việc Iran có đồng ý cho thanh sát các cơ sở hạt nhân hay không. Trump và Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) khẳng định Iran đã đồng ý, trong khi Iran phủ nhận.

Bất chấp những nỗ lực sơ tán, thời điểm hai chiều lưu thông ổn định qua eo biển Hormuz vẫn chưa rõ ràng, điều này rất quan trọng để ổn định tình hình kinh tế và địa chính trị.

Theo TWZ

Ảnh: Ravi Roshan / Pexels