Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump dự kiến sẽ phê duyệt thương vụ bán động cơ phản lực F110 cho Thổ Nhĩ Kỳ, trị giá hơn 700 triệu USD, nhằm cung cấp động cơ cho tiêm kích nội địa TF Kaan. Đây là một trong những bước tiến quan trọng nhất trong quan hệ quốc phòng Mỹ - Thổ kể từ khi Ankara bị loại khỏi chương trình F-35 vào năm 2019, và có thể mở đường cho Thổ Nhĩ Kỳ tái gia nhập chương trình này. Thông tin được Reuters dẫn bốn nguồn tin quen thuộc với vấn đề cho biết.

Động cơ F110 – trái tim của tiêm kích Kaan

Tiêm kích TF Kaan là chương trình chủ lực của ngành hàng không vũ trụ Thổ Nhĩ Kỳ, được khởi động từ năm 2010. Nguyên mẫu đầu tiên bay thử vào đầu năm 2024. Theo kế hoạch, Thổ Nhĩ Kỳ sẽ hoàn thiện ba nguyên mẫu tiền sản xuất, sau đó sản xuất 250 chiếc phiên bản loạt với nhiều cải tiến. Tháng trước, hợp đồng cho 20 chiếc Kaan Block 10 đầu tiên đã được ký kết.

Kaan là máy bay hai động cơ, được thiết kế với khả năng giảm tín hiệu radar, hiệu suất cao, hệ thống điện tử hàng không hiện đại. Tuy nhiên, khả năng tàng hình của Kaan không bằng F-35, và các tính năng như hợp nhất cảm biến, tác chiến điện tử vẫn thua kém máy bay Mỹ. Quan trọng nhất, Kaan sử dụng động cơ F110 do General Electric (Mỹ) sản xuất, được lắp ráp theo giấy phép tại Thổ Nhĩ Kỳ bởi TUSAS Engine Industries (TEI), nhưng vẫn chịu sự kiểm soát xuất khẩu của Mỹ.

Động cơ F110 hiện đang được sử dụng trên các tiêm kích F-16 của Không quân Thổ Nhĩ Kỳ – đội bay lớn thứ ba thế giới – cũng như trên F-15E Strike Eagle và F-15EX Eagle II. Giá mỗi động cơ F110 dao động từ 10 đến 15 triệu USD. Lô động cơ đầu tiên dự kiến gồm 80 chiếc.

Quan hệ Mỹ - Thổ: Từ rạn nứt đến cải thiện

Năm 2019, Thổ Nhĩ Kỳ bị loại khỏi chương trình F-35 sau khi mua hệ thống phòng không S-400 của Nga, bất chấp cảnh báo từ Washington. Ngoài ra, Quốc hội Mỹ cũng không hài lòng với quan hệ xấu đi giữa Thổ Nhĩ Kỳ và Hy Lạp, các mối liên hệ với Nga và Azerbaijan (bao gồm việc triển khai F-16 đến Azerbaijan), hành vi của Ankara trong nội chiến Syria, vi phạm nhân quyền, và việc Thổ Nhĩ Kỳ phản đối Thụy Điển gia nhập NATO. Kết quả là cơ hội nhận động cơ F110 của Thổ Nhĩ Kỳ giảm mạnh, và yêu cầu mua thêm F-16 cũng bị từ chối. Ankara bắt đầu tích trữ phụ tùng cho F-16 từ năm 2019 vì lo ngại lệnh trừng phạt.

Đến cuối nhiệm kỳ Tổng thống Joe Biden, quan hệ Mỹ - Thổ bắt đầu cải thiện. Washington đã thúc đẩy bán 40 tiêm kích F-16C/D Block 70 mới và nâng cấp 79 chiếc cũ lên chuẩn F-16V cho Thổ Nhĩ Kỳ. Đồng thời, khả năng Thổ Nhĩ Kỳ tái gia nhập chương trình F-35 cũng được đặt lên bàn thảo luận.

Dưới thời Tổng thống Trump, quan hệ trở nên gần gũi hơn. Trump thường xuyên ca ngợi Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan. Trong chuyến thăm Thổ Nhĩ Kỳ đầu năm 2024, quyền Thứ trưởng Ngoại giao Mỹ Victoria Nuland gợi ý rằng Mỹ có thể cung cấp hệ thống phòng không Patriot nếu Thổ Nhĩ Kỳ từ bỏ S-400, mở đường cho việc tái gia nhập F-35. Tuy nhiên, luật Mỹ hiện không cho phép Thổ Nhĩ Kỳ vận hành hoặc sở hữu S-400 nếu muốn tham gia lại chương trình F-35.

Phản ứng từ Washington và triển vọng

Mặc dù có sự phản đối từ một số nghị sĩ, đặc biệt là Hạ nghị sĩ Gregory Meeks (New York), lãnh đạo Ủy ban Đối ngoại Hạ viện, người đã cản trở thương vụ động cơ trong quá trình xem xét không chính thức, nhưng theo bốn nguồn tin, thỏa thuận F110 dự kiến sẽ được hoàn tất trong những ngày tới, sau đó Bộ Ngoại giao Mỹ sẽ thông báo chính thức cho Quốc hội. Mặc dù các nghị sĩ có thể nêu quan ngại trong quy trình xem xét, chính quyền có thể bỏ qua. Theo Wall Street Journal, chính quyền Trump dự kiến sẽ phủ quyết nỗ lực của Meeks nhằm chặn thương vụ.

Đối với chương trình Kaan, động cơ F110 là yếu tố sống còn. Bị từ chối F-35 và các thương vụ F-16 tiến triển chậm, Thổ Nhĩ Kỳ buộc phải tìm kiếm các giải pháp thay thế ngắn hạn. Tháng 10 năm ngoái, Ankara đã ký hợp đồng mua 20 tiêm kích Eurofighter Typhoon. Nước này cũng đầu tư mạnh vào máy bay không người lái như ANKA-3 (cánh bay tàng hình) và Bayraktar Kizilelma (giống tiêm kích), nhưng đây chỉ là các phương tiện bổ trợ cho tiêm kích có người lái như Kaan.

Việc có được động cơ F110 là bước tiến lớn, nhưng liệu Kaan có đạt mục tiêu đưa vào biên chế vào khoảng năm 2030 hay không vẫn còn là câu hỏi. Ngoài phục vụ Không quân Thổ Nhĩ Kỳ, Kaan còn có tiềm năng xuất khẩu, mặc dù bị ràng buộc bởi các hạn chế của Mỹ đối với động cơ. Indonesia được cho là đã ký hợp đồng mua 48 chiếc Kaan vào tháng 6 năm ngoái.

Thương vụ F110 không chỉ giúp vực dậy chương trình Kaan – niềm tự hào của ngành hàng không quân sự Thổ Nhĩ Kỳ – mà còn là tín hiệu cho thấy Washington đang nới lỏng lập trường, mở ra cơ hội để Ankara tái gia nhập chương trình F-35 trong tương lai.

Theo TWZ

Ảnh: Tejasswat Rajindu / Pexels