Kế hoạch 15 điểm của Tổng thống Mỹ Donald Trump cho Gaza, do Hội đồng Hòa bình (Board of Peace) do Mỹ đứng đầu đệ trình hôm 30/7, vừa bị Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu bác bỏ. Ông khẳng định sẽ không rút quân cho đến khi Hamas “thực sự được giải giáp” và yêu cầu Hamas giao nộp toàn bộ vũ khí.

Theo kế hoạch, Hamas giải giáp để đổi lấy việc Israel rút quân hoàn toàn và chuyển giao quyền quản lý cho Ủy ban Quốc gia Palestine độc lập, với lực lượng an ninh quốc tế hỗ trợ. Một thành viên phái đoàn đàm phán của Hamas hồi tháng trước nói với Al Jazeera rằng việc nhóm này thực thi thỏa thuận sẽ phụ thuộc vào việc Israel hoàn thành các cam kết.

Kế hoạch 15 điểm của Trump là gì?

Hôm 30/7, Hội đồng Hòa bình — cơ quan do Tổng thống Trump thành lập hồi tháng 10 với ông làm chủ tịch trọn đời, do chính phủ Mỹ lãnh đạo — đã đệ trình lộ trình 15 điểm cho Gaza. Nghị quyết 2803 của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc (UNSC) chỉ định hội đồng này chịu trách nhiệm giám sát kế hoạch hòa bình Gaza.

Cuối tháng 7, ông Trump thông báo đột phá trong khuôn khổ ngừng bắn do Mỹ dẫn dắt, nói rằng Hamas và các nhóm vũ trang khác ở Gaza đã chấp nhận kế hoạch theo giai đoạn: giao nộp vũ khí cho Ủy ban Quốc gia Palestine mới, còn Israel bắt đầu rút quân song song với giải giáp. Cùng tuần này, Hội đồng Hòa bình tuyên bố việc Israel rút quân chỉ diễn ra sau khi Hamas giải giáp hoàn toàn.

Theo Bộ Y tế Gaza, Israel đã giết hơn 73.300 người Palestine ở Gaza kể từ khi cuộc chiến bắt đầu hồi tháng 10/2023. Kể từ khi Israel đồng ý lệnh ngừng bắn do Mỹ làm trung gian với Hamas hồi tháng 10/2025, các cuộc không kích tiếp tục khiến hơn 1.200 người thiệt mạng.

Netanyahu nói gì khi bác bỏ thỏa thuận?

Tại cuộc họp nội các, ông Netanyahu nói quân đội Israel “sẽ không thực hiện bất kỳ cuộc rút quân nào cho đến khi Hamas thực sự được giải giáp và sẽ tiếp tục ngăn chặn các mối đe dọa đối với binh sĩ và công dân của chúng tôi”. Ông cho biết Israel đang trao đổi với Washington về những lo ngại: “Họ có những ý tưởng; một số chúng tôi chấp nhận được, một số không, và chúng tôi biết cách giữ vững lập trường”.

Động thái diễn ra khi ông Netanyahu chịu sức ép từ phe cánh hữu trước thềm cuộc bầu cử quốc gia dự kiến vào tháng 10/2026, với nhiều cuộc thăm dò cho thấy ông có nguy cơ thất cử. Ông nhấn mạnh: “Chúng ta đang nói về giải giáp thực sự, không phải giải giáp hư cấu”.

Phóng viên Nour Odeh của Al Jazeera tại Bờ Tây bị chiếm đóng nhận định các thảo luận quanh kế hoạch 15 điểm, gồm giải giáp Hamas và khả năng Israel rút quân, “cực kỳ gây tranh cãi” đối với chính phủ cánh hữu do Netanyahu đứng đầu. “Có vẻ như Netanyahu, khi bầu cử đã cận kề, đã nhấn nút khởi động lại, nói rằng sẽ không có điều gì trong số đó xảy ra dưới thời ông ấy”, bà nói.

Người Palestine và giới phân tích phản ứng ra sao?

Phóng viên Hani Mahmoud của Al Jazeera tại thành phố Gaza cho biết hầu hết người dân “đã đoán trước” việc Israel bác bỏ đề xuất. Điều họ lo ngại nhất là sự bác bỏ này làm gia tăng bất định, vì kế hoạch từng đem lại cấu trúc và khuôn khổ an ninh như Israel rút khỏi khu vực “Yellow Line” mà nước này chiếm đóng, giải giáp Hamas và đưa lực lượng ổn định quốc tế vào — giờ tất cả bị đặt dấu hỏi, đồng nghĩa không có điểm cuối rõ ràng cho các hành động thù địch.

Nhà phân tích chính trị Xavier Abu Eid, cựu cố vấn cho nhóm đàm phán Palestine, nói Hội đồng Hòa bình và Nghị quyết 2803 được chấp nhận hồi cuối năm 2025 vì khi đó người ta cho rằng đó là cách duy nhất để chấm dứt cuộc chiến diệt chủng ở Gaza. Ông cho rằng kế hoạch 20 điểm trước đó của ông Trump và kế hoạch giải giáp 15 điểm sau này phục vụ lợi ích Israel hơn quyền tự quyết của người Palestine, và ông Trump chưa từng giả vờ thúc đẩy bất kỳ biện pháp giải trình nào đối với việc Netanyahu vi phạm chính các thỏa thuận của họ.

Nhà phân tích Israel Dan Perry, cựu lãnh đạo hãng tin Associated Press tại châu Âu, châu Phi và Trung Đông, cho rằng động thái của ông Netanyahu “không phù hợp với điều người dân Israel thường mong muốn”. Ông nói ngay cả một thỏa thuận tuyên bố giải giáp cũng nên được hoan nghênh, và yêu cầu an ninh của Israel không đối nghịch với nhu cầu khắc phục thảm họa nhân đạo ở Gaza. Cựu nhà ngoại giao Israel Alon Pinkas nhận định ông Netanyahu cần “một cuộc chiến tranh vĩnh viễn” và việc bác bỏ kế hoạch nên được nhìn trong bối cảnh cuộc bầu cử Israel ngày 27/10; theo ông, Netanyahu tính toán rằng ông có thể bất chấp Trump vì Trump “không quan tâm đủ”, vì Hamas chưa giải giáp và vì ông có thể qua mặt.

Theo Al Jazeera

Ảnh: Serhii Bondarchuk / Pexels