Chiến lược không kích tích lũy của Mỹ nhằm vào Iran, với hy vọng gây áp lực buộc Tehran thay đổi ý chí, đang có nguy cơ lặp lại kịch bản chiến tranh Việt Nam kéo dài, theo cảnh báo từ một đánh giá tình báo do CIA dẫn đầu. Tổng thống Donald Trump tuyên bố các cuộc không kích đã phá hủy tỷ lệ cao năng lực sản xuất drone và tên lửa của Iran sau bốn tháng, nhưng CIA cho rằng các cuộc tấn công không tác động tới giới lãnh đạo hay làm mềm lập trường của chế độ, dẫn tới bế tắc giữa chiến tranh và hòa bình.

So sánh với chiến tranh Việt Nam: Áp lực gia tăng không tạo ra quyết định

Bài phân tích trên The Jerusalem Post chỉ ra rằng chiến lược của Mỹ tại Iran có logic tương tự chiến tranh Việt Nam, nơi Washington áp dụng “áp lực gia tăng” (graduated pressure) – leo thang từng bước nhằm nâng chi phí chiến tranh và buộc đối phương đàm phán, thay vì tước đoạt khả năng tiếp tục chiến đấu. Trong chiến dịch Iran, Mỹ kiểm soát cường độ mỗi đòn tấn công, nhưng Iran quyết định số lượng đòn cần chịu đựng. Tổng thống Trump từng so sánh bốn tháng chiến dịch với 19 năm chiến tranh Việt Nam, nhưng chiến lược gia cho rằng so sánh này bỏ qua vấn đề cốt lõi: các cuộc tấn công chỉ tạo ra sự suy thoái, không phải trạng thái kết thúc.

Đánh giá của CIA: Không tác động tới ý chí lãnh đạo Iran

Theo báo cáo của The Washington Post, đánh giá tình báo do CIA dẫn đầu kết luận các cuộc không kích không làm ảnh hưởng tới giới lãnh đạo Iran hay làm mềm lập trường của chế độ. Dù thiệt hại quân sự nghiêm trọng, chế độ Iran vẫn ổn định về cấu trúc. Washington và Tehran đang rơi vào thế bế tắc giữa chiến tranh và hòa bình. Các tỷ lệ phần trăm về năng lực sản xuất drone và tên lửa bị phá hủy mô tả sự suy thoái, không phải trạng thái kết thúc; việc đếm mục tiêu không thể thay thế cho câu trả lời liệu hệ thống tác chiến của Iran có bị vô hiệu hóa hay không.

Từ suy thoái đến quyết định: Học thuyết khác cho chiến dịch

Bài phân tích đề xuất học thuyết “quyết định” (decision) thay vì áp lực tích lũy: tước đoạt khả năng tác chiến hiệu quả của đối phương, khiến ý chí của họ không còn quyết định kết cục. Ví dụ điển hình là tướng Douglas MacArthur tại Inchon trong chiến tranh Triều Tiên, khi ông tấn công vào phía sau yếu hơn của đối phương, cắt đứt đường tiếp tế. Với Iran, cần xác định trọng tâm (center of gravity) – điểm yếu chí mạng khiến toàn bộ hệ thống suy yếu. Iran kết hợp hệ thống chính trị-kinh tế duy trì chế độ với hệ thống quân sự-chiến lược gồm Vệ binh Cách mạng, tên lửa, drone, chương trình hạt nhân và các lực lượng ủy nhiệm. Mỹ đã tập trung sức mạnh không quân, hải quân và tình báo lớn trong khu vực; sự tham gia của Israel có thể nhân lên sức mạnh và rút ngắn chiến dịch.

Câu hỏi then chốt: Điều gì sẽ tước đi khả năng tiếp tục chiến tranh của Iran?

Bài phân tích cảnh báo rút quân khỏi Iran sẽ để lại năng lực đe dọa các quốc gia trong khu vực, lực lượng Mỹ, hàng hải, cơ sở hạ tầng năng lượng và nền kinh tế toàn cầu. Thỏa thuận và trừng phạt không thể thay thế cho quyết định quân sự. Đánh giá của CIA là “thẻ đỏ” cảnh báo chiến tranh đang đi theo lộ trình Việt Nam: thêm một cuộc không kích, thêm một sự suy thoái, thêm một sự trừng phạt – mà không có cơ chế quyết định hay kiểm soát thời gian. Bốn tháng không phải 19 năm, nhưng mọi cuộc chiến 19 năm đều từng là bốn tháng. Câu hỏi quyết định không phải bao nhiêu mục tiêu bị phá hủy, mà là điều gì sẽ tước đi khả năng tiếp tục chiến tranh của chế độ Iran và cách tập trung sức mạnh đã có để đạt được điều đó.

Theo The Jerusalem Post

Ảnh: Alen Bešlija / Pexels