Ngày 6/7, nhà lãnh đạo Belarus Alexander Lukashenko phát biểu tại buổi lễ dành cho các học viên tốt nghiệp quân sự và sĩ quan. Ông nhắc đến cuộc chiến ở Ukraine láng giềng và trấn an: “Sẽ không ai đưa các bạn vào cuộc tàn sát này. Chúng tôi không cần chiến tranh; thật bi kịch khi nó đang diễn ra ở Ukraine.” Tuy nhiên, có thể lập luận rằng Lukashenko thực ra cần cuộc chiến này.

Lợi ích từ chiến tranh: Kinh tế và kiểm soát nội bộ

Cuộc xâm lược toàn diện của Nga vào Ukraine từ tháng 2/2022 đã giúp Lukashenko đàn áp phe đối lập trong nước, sau khi suýt bị lật đổ bởi các cuộc biểu tình đường phố hồi tháng 8/2020. Ông tuyên bố mang lại sự ổn định, nơi bất ổn chính trị có thể biến Belarus thành một Ukraine khác. Chiến tranh cũng thúc đẩy nền kinh tế Belarus vốn bị đè nặng bởi các lệnh trừng phạt phương Tây. Các nhà máy Belarus sản xuất vũ khí và đạn dược cho quân đội Nga, đồng thời thực hiện sửa chữa và bảo trì. Khi Ukraine tăng cường tấn công bằng máy bay không người lái vào cơ sở hạ tầng dầu khí Nga, Nga cũng tăng cường sử dụng hai nhà máy lọc dầu lớn của Belarus vốn an toàn trước các cuộc tấn công.

Về mặt chính trị, chiến tranh cho phép Lukashenko tái khẳng định quyền kiểm soát xã hội. Các cuộc thăm dò của Chatham House cho thấy người dân Belarus chấp nhận tuyên bố của Lukashenko rằng ông đang giữ Belarus không tham chiến. Chính quyền cũng lợi dụng sự xao nhãng của các quan sát viên quốc tế để tăng cường đàn áp trong nước, với hàng trăm tù nhân chính trị.

Áp lực từ Nga: Moscow muốn Belarus mở mặt trận mới?

Trong suốt năm 2026, khi Nga gặp khó khăn trên chiến trường, suy đoán ngày càng tăng rằng Điện Kremlin muốn Belarus tham gia sâu hơn vào chiến tranh. Tháng 5, các quan chức Ukraine cho biết cơ quan tình báo của họ có thông tin rằng Nga muốn mở một cuộc tấn công mới nhằm vào Ukraine từ Belarus. Với đà chiến sự nghiêng về phía Ukraine, Tổng thống Nga Vladimir Putin có thể chào đón cơ hội mở một mặt trận mới ở miền bắc Ukraine. Tuy nhiên, có những bất lợi: các nhà máy lọc dầu Belarus vốn không bị coi là mục tiêu quân sự khi quân đội Belarus chưa tham chiến sẽ trở nên dễ bị tấn công; và quân đội Belarus thiếu kinh nghiệm chiến đấu có thể gây ra vấn đề nếu tham gia trực tiếp.

Theo tờ Wall Street Journal, các nguồn tin cho biết Moscow đang cố gắng thuyết phục Belarus từ bỏ vỏ bọc trung lập. Lukashenko vội vã đến Nga để hội đàm kín với Putin.

Áp lực từ Ukraine: Tối hậu thư và tiếp xúc với phe đối lập

Ukraine cũng gia tăng sức ép lên Lukashenko. Ngày 19/6, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đưa ra tối hậu thư, yêu cầu Belarus tháo dỡ các trạm chuyển tiếp tín hiệu mà Nga sử dụng để dẫn đường cho máy bay không người lái, nếu không Ukraine “sẽ tự làm”. Các báo cáo cho thấy các trạm chuyển tiếp đã bị tắt vào ngày 22/6.

Một khía cạnh ít được chú ý là sự tham gia ngày càng tăng của Ukraine với phe đối lập Belarus lưu vong. Sau tháng 2/2022, chính quyền Ukraine theo đuổi đường lối thực dụng để thuyết phục Lukashenko không tham chiến, hạn chế tiếp xúc với phe đối lập và nhân vật đầu tàu Sviatlana Tsikhanouskaya. Tuy nhiên, từ đầu năm 2026, các quan chức Ukraine đã thay đổi cách tiếp cận. Cuối tháng 1, Zelensky và Tsikhanouskaya có cuộc gặp chính thức đầu tiên. Tsikhanouskaya sau đó đến Kyiv vào tháng 5 cho một loạt cuộc họp cấp cao, bao gồm với Zelensky và Ngoại trưởng Ukraine Andrii Sybiha. Bà cũng mở một “phái bộ ngoại giao” cho phong trào dân chủ Belarus tại Kyiv.

Các cuộc gặp giữa quan chức Ukraine và văn phòng của Tsikhanouskaya đang trở nên phổ biến. Ukraine dường như muốn hỗ trợ các đối thủ của Lukashenko, những người ngày càng giỏi trong việc vạch trần các chuẩn bị chiến tranh của Belarus, chỉ ra hiện đại hóa quân sự và quân sự hóa xã hội. Lukashenko càng lôi kéo Belarus vào chiến tranh, động cơ để Ukraine hỗ trợ phe dân chủ Belarus càng lớn, vì họ chia sẻ mục tiêu chống lại chủ nghĩa đế quốc Nga.

Theo The Conversation

Ảnh: Nur Andi Ravsanjani Gusma / Pexels