Cuộc chiến Trung Đông và việc Iran phong tỏa eo biển Hormuz đã ảnh hưởng nặng nề đến nền kinh tế phân bón của Ấn Độ, đẩy ngành nông nghiệp vốn đã căng thẳng vào khó khăn hơn. Tăng trưởng nông nghiệp dự kiến chậm lại còn 2,4% trong năm tài chính 2025–26, giảm mạnh so với mức 4,2% của năm trước. Sự gián đoạn nguồn cung phân bón diễn ra vào thời điểm tồi tệ nhất.

Giá phân bón quốc tế tăng vọt, Ấn Độ chịu áp lực kép

Ấn Độ là nước tiêu thụ phân bón lớn thứ hai và sản xuất lớn thứ ba thế giới, nhưng vị thế là nhà nhập khẩu lớn thứ hai lại là nguyên nhân gây lo ngại. Giá phân bón quốc tế đã tăng 46% từ tháng 12/2025 đến tháng 4/2026. Riêng giá urê tăng hơn gấp đôi trong 5 tháng đó. Trong khi giá DAP (diammonium phosphate) và MOP (muriate of potash) không tăng mạnh bằng, các báo cáo cho thấy các công ty Ấn Độ đang nhập khẩu DAP với giá cao hơn 40% so với trước chiến tranh.

Phụ thuộc nhập khẩu ngày càng tăng, đặc biệt là urê

Mặc dù là một trong những nước sản xuất nông sản lớn nhất, Ấn Độ từ lâu đã phụ thuộc vào nhập khẩu phân bón, và sự phụ thuộc này gia tăng trong thập kỷ qua. Ngoại trừ năm 2024, thị phần nhập khẩu phân bón của Ấn Độ luôn ở mức khoảng 15% toàn cầu. Trong 5 năm qua, nhập khẩu chiếm từ 31% đến 37% tổng tiêu thụ, nhưng dự kiến sẽ tăng lên trên 41% trong năm tài chính 2025–26. Mức tăng này chủ yếu do nhập khẩu urê – loại phân bón phổ biến nhất – tăng 65%. Nếu nhập khẩu phân kali không giảm, mức tăng nhập khẩu tổng thể còn lớn hơn.

Giá phân bón quốc tế tăng mạnh gây áp lực lên ngân sách trợ giá của chính phủ. Khi trình ngân sách 2026–27 vào tháng 2, chính phủ đã phân bổ 1,7 nghìn tỷ rupee (15,6 tỷ USD) cho trợ giá phân bón, tăng gần 10% so với năm trước. Con số này dự kiến sẽ tăng thêm vì chính phủ giữ nguyên giá bán phân bón cho nông dân.

Đa dạng hóa nguồn nhập khẩu nhưng chưa giải quyết gốc rễ

Ấn Độ từ lâu phụ thuộc vào khu vực Vịnh cho nguồn cung urê. Hai phần ba lượng urê nhập khẩu trong năm 2024–25 đến từ khu vực này, phần lớn vận chuyển qua eo biển Hormuz. Sự phụ thuộc vào một khu vực cho một sản phẩm quan trọng như vậy là một điểm yếu lớn. Ấn Độ đã phần nào giảm thiểu vấn đề này bằng cách đa dạng hóa nguồn nhập khẩu urê, với tỷ trọng từ các nước Vịnh giảm từ 75% trong năm 2024–25 xuống còn 38% trong năm 2025–26. Điều này nhờ tăng nhập khẩu từ Trung Quốc và Nga, với tổng thị phần tăng lên gần 40%. Riêng Trung Quốc tăng từ 1,5% lên 20%.

Chính phủ tuyên bố trước Quốc hội rằng đa dạng hóa nguồn nhập khẩu là chiến lược giảm thiểu rủi ro để đảm bảo nguồn cung. Tuy nhiên, vẫn còn nghi ngờ rằng chỉ đa dạng hóa nguồn nhập khẩu sẽ không làm giảm đáng kể tính dễ tổn thương chừng nào Ấn Độ vẫn phụ thuộc nặng nề vào nhập khẩu phân bón.

Cần tăng cường sản xuất trong nước, khắc phục mất cân đối dinh dưỡng

Đáng ngạc nhiên là chính phủ chưa xem xét tăng cường sản xuất trong nước để giảm phụ thuộc nhập khẩu. Sau đại dịch COVID-19, chính phủ đã triển khai Chương trình Khuyến khích Liên kết Sản xuất (PLI) cho 14 ngành then chốt nhằm giảm nhập khẩu các mặt hàng quan trọng như dược phẩm, điện thoại di động và linh kiện điện tử. Mở rộng chương trình PLI sang phân bón có thể khuyến khích đầu tư vào sản xuất trong nước.

Ngành phân bón Ấn Độ từ lâu có cơ cấu sản xuất mất cân đối, tập trung quá nhiều vào urê. Trong đợt mở rộng lớn đầu tiên vào những năm 1960, sản xuất phân đạm (chủ yếu là urê) được ưu tiên hơn phân lân và kali. Việc phát hiện mỏ khí đốt tự nhiên vào những năm 1970 càng thúc đẩy sản xuất urê, nhưng không đủ đáp ứng nhu cầu nội địa ngày càng tăng. Các mỏ than lớn của Ấn Độ cho phép khí hóa than để sản xuất phân đạm, nhưng công nghệ này chưa được tận dụng. Trong những năm gần đây, chính phủ bắt đầu có các bước cụ thể để mở rộng công nghệ này. Trong khi đó, sản xuất phân lân và kali vẫn hạn chế. Năm 2024–25, urê chiếm hơn 76% sản lượng phân bón của Ấn Độ.

Cơ cấu sản xuất lệch lạc này dẫn đến mất cân bằng dinh dưỡng, ảnh hưởng xấu đến năng suất cây trồng và góp phần làm suy thoái đất do lạm dụng urê. Ấn Độ nên đưa ngành phân bón vào chương trình PLI để hỗ trợ sản xuất trong nước tất cả các chất dinh dưỡng chính. Động thái này sẽ là bước quyết đoán hơn để giảm phụ thuộc nhập khẩu và giải quyết sự mất cân đối.

Theo East Asia Forum

Ảnh: Emphyrio / Pixabay