Hạn lớn: giá nhảy trước, vụ hụt sau

Ở mỗi đợt, giá đi trước sản lượng nhiều tháng.

Năm 2014, Conab cho biết đợt khô hạn mạnh trong những tháng đầu năm làm Arabica giảm khoảng 15,6%. Vụ 2015 giảm tiếp 5,3%, cũng do hạn. Giá phản ứng sớm hơn nhiều. Theo dãy giá Arabica theo tháng của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), giá tăng hơn 60% chỉ từ tháng 1 đến tháng 3.

Giá Arabica theo tháng quanh đợt hạn 2014

US cent/lb100150200250T10/2013T11/2013T12/2013T1/2014T2/2014T3/2014T4/2014T5/2014T6/2014T7/2014T8/2014T9/2014T10/2014T11/2014T12/2014T10/2013 128,7 US cent/lbT11/2013 122 US cent/lbT12/2013 125,7 US cent/lbT1/2014 132,5 US cent/lbT2/2014 173,6 US cent/lbT3/2014 214,1 US cent/lbT4/2014 223,5 US cent/lbT5/2014 214,2 US cent/lbT6/2014 197,9 US cent/lbT7/2014 196,9 US cent/lbT8/2014 213 US cent/lbT9/2014 210,5 US cent/lbT10/2014 225,3 US cent/lbT11/2014 209,4 US cent/lbT12/2014 193,4 US cent/lb
Xem số liệu
Đơn vị: US cent/lbGiá trị
T10/2013128,7
T11/2013122
T12/2013125,7
T1/2014132,5
T2/2014173,6
T3/2014214,1
T4/2014223,5
T5/2014214,2
T6/2014197,9
T7/2014196,9
T8/2014213
T9/2014210,5
T10/2014225,3
T11/2014209,4
T12/2014193,4
Biểu đồ: Hỏa Tốc 24h – Nguồn: IMF qua FRED, 01/11/2026

Theo Conab, năm 2021 hạn kéo dài từ tháng 6 đến tháng 9, đúng giai đoạn cây sinh sản. Giữa chừng lại có thêm sương giá tháng 7. Hai cú sốc này làm giảm năng suất Arabica vụ 2022, nên vụ này vẫn thấp hơn vụ kỷ lục 2020 khoảng 19%. Diễn biến đợt sương giá nằm ở bài sương giá năm 2021.

Hoa cà phê trắng nở dày trên cành lá xanh vào mùa ra hoa
Ảnh minh họa: Fauzan My / Pexels (Pexels License)

Năm 2024, thời tiết xấu giữa hai kỳ khảo sát tháng 5 và tháng 9 buộc Conab hạ ước vụ từ 58,81 xuống 54,79 triệu bao. Ở đợt này, sản lượng hụt ngay trong vụ năm hạn. Conab chốt vụ 2024 thấp hơn vụ 2023 gần 2%, còn vụ 2025 tăng lại 4,3%.

Theo Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO), hạn năm 1985 làm sản lượng Brazil giảm mạnh. Tồn kho cà phê thế giới cũng đi xuống. Đến vụ 1986/87, giá cà phê lên rất cao. Sau đợt hạn này, diện tích cà phê mở rộng đáng kể.

Đợt 2024 đẩy giá đi xa nhất: Arabica gần gấp đôi, từ 208,9 lên 409,5 US cent/lb.

Đợt hạnLúc khôArabica trước đợt khô, US cent/lbArabica lúc đỉnh, US cent/lbVụ năm hạn, triệu baoVụ kế tiếp, triệu bao
2014Những tháng đầu nămT12/2013: 125,7T10/2014: 225,345,343,24
2021Tháng 6–9, thêm sương giá tháng 7T5/2021: 186,5T2/2022: 279,847,750,9
2024Từ tháng 4T3/2024: 208,9T2/2025: 409,554,256,5

Nguồn: giá trung bình tháng của IMF, sản lượng của Conab.

Vùng cà phê Brazil nào dễ hạn nhất?

Minas Gerais, bang làm ra hơn một nửa lượng cà phê của Brazil, bị hạn ở cả hai đợt 2021 và 2024. Theo Conab, năm 2021 vùng Nam và Trung Tây của bang bị hạn và sương giá nặng nhất.

Hàng cà phê trên đồi khô dưới nắng gắt mùa thiếu mưa
Ảnh minh họa: lotusdigitals6 / Pixabay

Năm 2024, mưa ở Minas gần như dừng từ tháng 4, và sản lượng của bang giảm 3,1%. Theo kỳ khảo sát thứ ba vụ 2026 của Conab, năm nay bang ước làm ra 34,96 triệu bao Arabica. Con số này bằng gần ba phần tư lượng Arabica cả nước.

Theo Monitor de Secas, bản đồ hạn hằng tháng của Brazil, tháng 9/2026 Minas có khoảng 579 nghìn km² bị hạn, đứng thứ tư cả nước. INMET, Viện Khí tượng Quốc gia Brazil, cảnh báo nắng nóng cộng thiếu nước trong tháng 10 có thể làm hỏng đợt ra hoa cà phê. Báo O Tempo cho biết cảnh báo này nằm trong bản tin nông khí tượng tháng 10/2026 của INMET.

El Niño, La Niña đổi nhịp mùa mưa

Các đợt hạn lớn không rơi vào cùng một pha ENSO, tức chu kỳ ấm lên hay lạnh đi của mặt biển Thái Bình Dương. Chỉ số ONI đo độ lệch nhiệt độ mặt biển vùng Niño 3.4, tính trung bình 3 tháng. Theo bảng chỉ số ONI của NOAA, đầu năm 1985 và đầu năm 2021 đều ở pha lạnh La Niña. Đầu năm 2014 ở mức trung tính. Đợt khô từ tháng 4/2024 đến ngay sau pha ấm El Niño năm 2023.

Bản tin ENSO ngày 8/10/2026 của NOAA cho biết El Niño năm nay vẫn đang mạnh lên. Khả năng El Niño ở mức mạnh đến rất mạnh kéo dài tới tháng 1–3/2027 là hơn 83%. Conab cho rằng El Niño có thể làm giảm sản lượng ở nhiều nước.

Giá Tây Nguyên ăn theo cú sốc Arabica

Robusta tăng theo mỗi cú sốc Arabica, nhưng lần nào cũng tăng ít hơn. Theo dãy giá Robusta theo tháng của IMF, ở đợt 2014 Robusta chỉ tăng khoảng 20%, bằng một phần tư mức tăng của Arabica. Hai đợt sau, Robusta tăng khoảng 41% năm 2021 và 59% năm 2024.

Giàn phơi cà phê nhân nhìn từ trên cao ở một vùng trồng tại Việt Nam
Ảnh minh họa: Phạm Quý / Pexels (Pexels License)

Ở đợt 2024, Robusta lên 263 US cent/lb vào tháng 2/2025, cùng tháng Arabica lập đỉnh.

Ngày 20/2/2025, cà phê nhân xô Tây Nguyên được mua với giá 132.200–133.500 đồng/kg, theo Tạp chí Công Thương và báo Nông nghiệp và Môi trường. Cùng ngày, hợp đồng Robusta giao tháng 3/2025 trên sàn London chốt ở 5.756 USD/tấn. Chuyện thời tiết trên vườn Việt Nam nằm ở bài mưa và hạn ở Tây Nguyên.

Arabica và Robusta theo tháng quanh đợt hạn 2024

US cent/lb0200400600T1/2024T2/2024T3/2024T4/2024T5/2024T6/2024T7/2024T8/2024T9/2024T10/2024T11/2024T12/2024T1/2025T2/2025T3/2025T4/2025T1/2024 Arabica: 203,9 US cent/lb Robusta: 148,1 US cent/lbT2/2024 Arabica: 208,8 US cent/lb Robusta: 153,2 US cent/lbT3/2024 Arabica: 208,9 US cent/lb Robusta: 165,8 US cent/lbT4/2024 Arabica: 239,9 US cent/lb Robusta: 193,7 US cent/lbT5/2024 Arabica: 232,3 US cent/lb Robusta: 186,5 US cent/lbT6/2024 Arabica: 248,4 US cent/lb Robusta: 204,3 US cent/lbT7/2024 Arabica: 257,1 US cent/lb Robusta: 214,5 US cent/lbT8/2024 Arabica: 261,4 US cent/lb Robusta: 214,7 US cent/lbT9/2024 Arabica: 278,8 US cent/lb Robusta: 242,5 US cent/lbT10/2024 Arabica: 276,8 US cent/lb Robusta: 221,9 US cent/lbT11/2024 Arabica: 305 US cent/lb Robusta: 226,1 US cent/lbT12/2024 Arabica: 344,1 US cent/lb Robusta: 237,6 US cent/lbT1/2025 Arabica: 353,9 US cent/lb Robusta: 244,9 US cent/lbT2/2025 Arabica: 409,5 US cent/lb Robusta: 263 US cent/lbT3/2025 Arabica: 404,2 US cent/lb Robusta: 257,7 US cent/lbT4/2025 Arabica: 392,9 US cent/lb Robusta: 246,5 US cent/lb

■Arabica ■Robusta

Xem số liệu
Đơn vị: US cent/lbArabicaRobusta
T1/2024203,9148,1
T2/2024208,8153,2
T3/2024208,9165,8
T4/2024239,9193,7
T5/2024232,3186,5
T6/2024248,4204,3
T7/2024257,1214,5
T8/2024261,4214,7
T9/2024278,8242,5
T10/2024276,8221,9
T11/2024305226,1
T12/2024344,1237,6
T1/2025353,9244,9
T2/2025409,5263
T3/2025404,2257,7
T4/2025392,9246,5
Biểu đồ: Hỏa Tốc 24h – Nguồn: IMF qua FRED, 01/11/2026

Thật hay thổi phồng: tự đọc số mưa

Người đọc có thể tự kiểm tin hạn ở Brazil bằng số liệu do chính các cơ quan nước này công bố.

  1. Đọc bản tin mưa hằng tuần của INMET. Bản tin số 43/2026 ra lúc 13 giờ ngày 26/10 và dự báo Minas Gerais mưa thấp đến vừa trong tuần đến 2/11. Phía nam và phía tây của bang mưa nhiều hơn.
  2. Xem bản đồ Monitor de Secas do ANA, Cơ quan Quốc gia về Nước và Vệ sinh Brazil, đăng mỗi tháng. Theo chính quyền bang Minas Gerais, phần bản đồ của bang do Viện Quản lý Nước Minas Gerais (Igam) vẽ. Tháng 9/2026, hạn ở Minas đã nhẹ đi so với tháng trước.
  3. Dấu hiệu hại thật là khô kéo dài qua lúc cây ra hoa, rồi Conab hạ ước vụ. Năm 2014, theo Daily Coffee News, Tổ chức Cà phê Quốc tế (ICO) cho rằng hạn ở Minas Gerais có thể khiến thế giới thiếu cà phê nhẹ trong vụ 2014/15. ICO cũng lưu ý giá khi đó mới về gần mức tháng 11/2012. Sau đó, vụ 2015 của Brazil giảm thật.

Điều cần theo dõi lúc này là mùa ra hoa cuối năm 2026, khi El Niño đang mạnh. Conab cho biết vụ 2026 cao nhất trong dãy số của cơ quan này, một phần nhờ mưa tốt trước khi cây ra hoa. Bức tranh chung nằm ở trang thời tiết và sản lượng cà phê.

Cách đọc số liệu: Giá theo tháng trong bài là giá trung bình do IMF công bố, tính bằng US cent/lb, không phải giá chốt phiên trên sàn ICE. Mức tăng được tính từ tháng ngay trước đợt khô đến tháng giá cao nhất sau đó. Sản lượng là số của Conab, tính bằng bao 60 kg, mỗi vụ mang tên năm thu hoạch. Conab sau đó sửa vụ 2014 lên 45,64 triệu bao, nên mức giảm 5,3% của vụ 2015 được tính theo số đã sửa.