Mạng xã hội là gì?
Nói gọn, mạng xã hội là nơi nội dung do chính người dùng làm ra và lan đi qua các mối quan hệ của họ. Hai nhà nghiên cứu danah boyd và Nicole Ellison mô tả nó qua ba việc người dùng làm được. Đó là lập hồ sơ, lập danh sách người mình kết nối, rồi xem được mạng lưới kết nối của mình và của người khác.
Điểm khác với một trang web thông thường nằm ở người làm ra nội dung. Trên trang tin, tòa soạn viết và người đọc chỉ đọc. Trên mạng xã hội, chính người dùng đăng bài, bình luận và chia sẻ lại cho nhau. Với người Việt, những ví dụ quen thuộc nhất là Facebook, TikTok và YouTube.

Ba dấu hiệu nhận ra một mạng xã hội
Một dịch vụ là mạng xã hội khi có đủ ba thứ: hồ sơ cá nhân, mạng lưới kết nối và nội dung do người dùng tạo.
- Hồ sơ cá nhân: mỗi người có một trang riêng với tên, ảnh và thông tin mình chọn công khai. Trên Facebook hay TikTok, đó là trang cá nhân bạn thấy khi bấm vào tên một người.
- Mạng lưới kết nối: bạn lập được danh sách bạn bè hoặc người theo dõi. Bạn cũng xem được người khác đang kết nối với ai, như mục bạn bè trên Facebook.
- Nội dung do người dùng tạo: bài viết, ảnh, video của người dùng đi qua mạng lưới đó tới người khác. Nghị định 147/2024/NĐ-CP cũng mô tả mạng xã hội là nơi người dùng trao đổi, tương tác và chia sẻ thông tin với nhau.
Thiếu một trong ba thứ, dịch vụ đó thuộc loại khác. Trang tin có nội dung nhưng do tòa soạn viết, người đọc không kết nối với nhau. Cửa hàng trực tuyến có tài khoản người mua, nhưng việc chính là mua bán chứ không phải chia sẻ.
Mạng xã hội khác app nhắn tin chỗ nào?
Mạng xã hội đưa bài đăng ra một mạng lưới rộng qua bảng tin. App nhắn tin chủ yếu dùng để trao đổi riêng giữa người quen. Khác biệt cốt lõi nằm ở chỗ ai nhận được nội dung bạn gửi đi.
| Tiêu chí | Mạng xã hội | App nhắn tin |
|---|---|---|
| Ai thấy nội dung | Bạn bè, người theo dõi, có khi cả người lạ | Người trong cuộc trò chuyện hoặc trong nhóm |
| Bảng tin do nền tảng chọn bài | Có, bài của nhiều người được gom về một chỗ | Không, tin nhắn nằm theo từng cuộc trò chuyện |
| Mục đích chính | Đăng, xem và thảo luận công khai | Nhắn tin, gọi điện, trao đổi riêng |
| Ví dụ | Facebook, TikTok, Threads | Zalo, Messenger, WhatsApp, Telegram |
Ranh giới giữa hai loại đang mờ dần. Telegram có tính năng kênh từ tháng 9/2015 để phát tin tới số đông, không giới hạn người theo dõi. WhatsApp ra mắt kênh phát một chiều vào tháng 6/2023, đặt ở thẻ Updates, tách khỏi các cuộc trò chuyện. Zalo cũng đi theo hướng này. Theo trang hướng dẫn của Zalo, đây là ứng dụng nhắn tin và gọi điện, nhưng có thêm Nhật ký để chia sẻ trạng thái.
Luật Việt Nam hiện định nghĩa ra sao?
Định nghĩa pháp lý hiện hành nằm trong Nghị định 147/2024/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 25/12/2024. Theo Công an tỉnh Ninh Bình, nghị định này thay Nghị định 72/2013/NĐ-CP cùng bản sửa đổi là Nghị định 27/2018/NĐ-CP. Vì vậy, định nghĩa trong Nghị định 72/2013 không còn là căn cứ để trích.
Khoản 25 Điều 3 của nghị định viết: "Mạng xã hội (social network) là hệ thống thông tin được thiết lập trên nền tảng trang thông tin điện tử hoặc ứng dụng trên mạng, cung cấp các dịch vụ, công cụ cho phép người sử dụng dịch vụ cung cấp, trao đổi, tương tác, chia sẻ thông tin với nhau."
Nghị định cũng buộc tài khoản mạng xã hội xác thực bằng số điện thoại di động tại Việt Nam, theo Viện Kiểm sát nhân dân tối cao. Chỉ tài khoản đã xác thực mới được đăng bài, bình luận và livestream.
Bao nhiêu người Việt dùng mạng xã hội?
Tháng 10/2025, Việt Nam có 79,0 triệu danh tính người dùng mạng xã hội, bằng 77,6% dân số. Số liệu nằm trong báo cáo Digital 2026: Vietnam do DataReportal và Kepios công bố tháng 11/2025. So với cuối năm 2024, số danh tính tăng thêm khoảng 5,3 triệu, tức hơn 7%.
Danh tính không bằng số người. Một người có thể giữ nhiều tài khoản, nên DataReportal lưu ý con số này có thể không phải số người riêng biệt. Ở nhóm từ 18 tuổi trở lên, số danh tính còn vượt dân số cùng độ tuổi, ở mức khoảng 106%.
Cũng theo báo cáo này, cùng thời điểm Việt Nam có 85,6 triệu người dùng Internet trên dân số 102 triệu người. Khoảng 16 triệu người vẫn chưa dùng Internet.
Bốn nền tảng đông người Việt nhất
Theo DataReportal, Facebook là nền tảng có độ phủ quảng cáo lớn nhất ở Việt Nam, tiếp theo là TikTok và YouTube. Độ phủ quảng cáo, tức số người nhà quảng cáo có thể tiếp cận trên nền tảng, không giống số người dùng hoạt động hằng tháng. Zalo lại được đo bằng số người dùng hằng tháng do VNG công bố. Vì đo hai thứ khác nhau, con số của Zalo không so thẳng được với ba nền tảng kia.
| Nền tảng | Con số | Loại số đo | Nguồn và mốc |
|---|---|---|---|
| 79,0 triệu | Độ phủ quảng cáo | DataReportal, tháng 10/2025 | |
| TikTok | 76,1 triệu | Độ phủ quảng cáo, người từ 18 tuổi | DataReportal, tháng 10/2025 |
| YouTube | 62,1 triệu | Độ phủ quảng cáo | DataReportal, tháng 10/2025 |
| Zalo | 81,3 triệu | Người dùng hằng tháng | VNG, quý II/2026 |
Nguồn: DataReportal/Kepios, Digital 2026: Vietnam. VNG, kết quả kinh doanh quý II/2026.
6 loại mạng xã hội theo cách dùng
Cách chia dễ dùng nhất là theo việc bạn làm trên nền tảng, không theo công ty sở hữu. Theo cách này có sáu loại chính, và một nền tảng có thể thuộc nhiều loại cùng lúc. Nhóm tin ngắn và thảo luận công khai đông mặt nhất, với X, Threads và Bluesky.
| Loại | Dùng để làm gì | Nền tảng tiêu biểu |
|---|---|---|
| Kết nối bạn bè, gia đình | Giữ liên lạc, chia sẻ chuyện thường ngày | Facebook, Snapchat |
| Video | Đăng và xem video, ngắn hoặc dài | TikTok, YouTube |
| Ảnh và ý tưởng | Đăng ảnh, lưu ý tưởng bằng hình | Instagram, Pinterest |
| Tin ngắn, thảo luận công khai | Theo dõi chuyện đang diễn ra, tranh luận bằng bài ngắn | X, Threads, Bluesky |
| Cộng đồng, blog | Hỏi đáp theo chủ đề, viết blog ngắn | Reddit, Tumblr |
| Nghề nghiệp | Lập hồ sơ nghề, tìm việc, tìm người |
Ranh giới giữa các loại ngày càng mờ, vì các nền tảng liên tục thêm tính năng của nhau. Instagram vốn là ứng dụng ảnh nhưng nay có cả video ngắn. Threads thì dùng chung tài khoản Instagram để người dùng đăng bài chữ.
Facebook, nơi gần như ai cũng có mặt
mạng xã hội Facebook ra đời năm 2004 và là nơi kết nối bạn bè, gia đình. Theo báo cáo quý III/2026 của Meta, Facebook thuộc nhóm ứng dụng của Meta cùng Messenger, Instagram, WhatsApp và Threads. Ở Việt Nam, đây là nền tảng có độ phủ quảng cáo lớn nhất trong các mạng DataReportal đo.
TikTok đưa video ngắn thành thói quen
nền tảng TikTok là nơi xem video ngắn trên điện thoại, theo cách TikTok tự mô tả. Tháng 8/2018, musical.ly nhập vào TikTok thành một ứng dụng toàn cầu, kèm toàn bộ tài khoản và người theo dõi cũ. Mọi thứ trên nền tảng này xoay quanh video ngắn.
YouTube, nơi người Việt xem video dài
YouTube ra mắt công khai tháng 5/2005, theo blog chính thức của YouTube. Tháng 10/2006, Google công bố mua YouTube với giá 1,65 tỷ USD trả bằng cổ phiếu. Khác với TikTok, YouTube gắn với video dài.
Instagram sống bằng ảnh và Reels
mạng xã hội Instagram ra mắt tháng 10/2010 và về với Facebook tháng 4/2012, nay thuộc Meta. Nền tảng sống bằng ảnh, rồi thêm Stories và Reels, tức video ngắn. Theo Instagram, tháng 6/2018 ứng dụng có 1 tỷ người dùng hằng tháng.
X, nơi tin nóng lan nhanh nhất
mạng xã hội X là tên mới của Twitter. Elon Musk công bố đổi tên vào tháng 7/2023, và công ty mẹ cũng đổi thành X Corp, theo Fortune. Người dùng X đăng bài ngắn và tranh luận công khai về chuyện đang diễn ra.
Threads, lời đáp của Meta cho X
Threads của Meta ra mắt tháng 7/2023, theo thông báo của Meta. Ứng dụng do đội ngũ Instagram xây dựng để chia sẻ bài chữ và trò chuyện công khai. Người dùng đăng nhập bằng tài khoản Instagram. Theo Meta, tháng 6/2026 Threads có 500 triệu người dùng hoạt động hằng tháng.
Muốn tìm việc, người ta lên LinkedIn
LinkedIn là mạng của hồ sơ nghề nghiệp, nơi người đi làm tìm việc và doanh nghiệp tìm người. Theo LinkedIn, mạng ra mắt tháng 5/2003 và về với Microsoft tháng 12/2016. Hiện LinkedIn có hơn 1 tỷ thành viên ở hơn 200 quốc gia và vùng lãnh thổ.
Reddit là nơi các cộng đồng hỏi đáp
Reddit gom người dùng vào các cộng đồng theo chủ đề, nơi mọi người đặt câu hỏi và trả lời nhau. Theo báo cáo quý III/2026 của Reddit, mỗi ngày có 130,3 triệu người dùng hoạt động, tăng 12% so với cùng kỳ.
Pinterest để tìm ý tưởng bằng ảnh
Pinterest ra mắt năm 2010, theo Pinterest, và là nơi người dùng tìm, lưu ý tưởng bằng ảnh. Báo cáo quý III/2026 của hãng ghi 661 triệu người dùng hằng tháng, tăng 10% so với cùng kỳ.
Snapchat và tin nhắn tự biến mất
Snapchat ra mắt tháng 9/2011, theo hồ sơ niêm yết của Snap Inc., và gắn với ảnh, tin nhắn tự biến mất. Quý II/2026, Snapchat có 493 triệu người dùng hằng ngày, tăng 5%, theo báo cáo của Snap Inc.
Bluesky, mạng mở sinh ra từ Twitter
mạng xã hội Bluesky khởi đầu năm 2019 là dự án do Jack Dorsey lập khi ông còn là tổng giám đốc Twitter. Năm 2021, dự án tách thành công ty độc lập. Theo Bluesky, mạng chạy trên AT Protocol, bộ công cụ mã nguồn mở để các ứng dụng xã hội kết nối với nhau.
Tumblr, mạng blog lâu đời còn trụ lại
Tumblr là mạng blog ngắn, nơi người dùng đăng chữ, ảnh và theo dõi blog của nhau. Năm 2019, Automattic mua Tumblr từ Verizon. Từ đó, Tumblr thuộc công ty này.
Mạng xã hội "made in Vietnam" đang ở đâu?
Zalo của VNG là nền tảng Việt có nhiều người dùng nhất. Lotus và Gapo, hai mạng Việt ra mắt năm 2019, thì khác hẳn. Ứng dụng Gapo không còn trên App Store Việt Nam, còn bản cập nhật cuối của Lotus là từ tháng 6/2023.
Năm 2022, Bộ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông Nguyễn Mạnh Hùng cho rằng mạng xã hội trong nước gặp khó vì tự giới hạn phạm vi, theo Vietnambiz. Ví dụ, có mạng chỉ cho chia sẻ trong một lĩnh vực hẹp.
Zalo giữ ngôi đầu nhờ nhắn tin
Zalo lớn lên nhờ nhắn tin và gọi điện, còn phần Nhật ký mới là phần mang tính mạng xã hội. Theo VNG, quý II/2026 Zalo có 81,3 triệu người dùng hằng tháng, tăng 4% so với cùng kỳ. Mỗi ngày, người dùng gửi hơn 2,2 tỷ tin nhắn qua Zalo, tăng từ khoảng 2 tỷ một năm trước.
Theo trang hướng dẫn của Zalo, ứng dụng cho gọi video, gọi thoại, gửi tin nhắn thoại, ảnh, video và vị trí. Nhật ký là nơi người dùng chia sẻ trạng thái và khoảnh khắc. Doanh nghiệp thì dùng Official Account, tức tài khoản chính thức để đăng bài và video tới người quan tâm.
Mảng này cũng mang về nhiều tiền hơn. Doanh thu mảng Zalo và AI của VNG quý II/2026 là 639 tỷ đồng, tăng 63%. Năm 2023, một đợt kiểm tra xác nhận máy chủ của Zalo đặt tại Việt Nam, theo Bộ Khoa học và Công nghệ.
Lotus, Gapo, Hahalolo giờ ra sao?
Kiểm ngày 01/11/2026, trong bốn mạng chỉ Lotus và Mocha còn ứng dụng trên App Store Việt Nam. Gapo đã chuyển trang chủ sang GapoWork, một nền tảng làm việc số cho doanh nghiệp. Ứng dụng Hahalolo không còn trên App Store, còn trang web không phản hồi.
| Mạng | Ra mắt | Đơn vị phát triển | Tình trạng khi kiểm |
|---|---|---|---|
| Lotus | 9/2019 | VCCorp. Trên App Store, ứng dụng nay đứng tên VIVA SOCIAL NETWORK JOINT STOCK COMPANY. | Còn trên App Store Việt Nam, bản cập nhật cuối tháng 6/2023. Trang lotus.vn vẫn mở, ghi website đang phát triển. Chưa công bố ngừng hoạt động. |
| Gapo | 9/2019 | Công ty CP Công nghệ Gapo, thuộc G-Group | gapo.vn chuyển sang gapowork.com, trang giới thiệu nền tảng làm việc số GapoWork. Ứng dụng Gapo không còn trên App Store Việt Nam. |
| Hahalolo | – | – | Ứng dụng không còn trên App Store Việt Nam và App Store Úc. Trang hahalolo.com không phản hồi. Chưa công bố ngừng hoạt động. |
| Mocha | 4/2015 | Viettel | Còn trên App Store Việt Nam với tên Mocha: Trùm giải trí, xếp nhóm Mạng xã hội. Bản mới nhất ghi ngày 14/10. |
Lotus từng đặt mục tiêu lớn. Lúc ra mắt tháng 9/2019, mạng này nhắm tới 60 triệu người dùng ở giai đoạn cuối, theo Bộ Thông tin và Truyền thông. Trên App Store, Lotus hiện có 3,2/5 điểm từ khoảng 4.800 lượt chấm.
Lịch sử mạng xã hội qua bốn chặng
Mạng xã hội đi qua bốn chặng. Chặng đầu là các hệ thống thảo luận trên máy tính từ thập niên 1970. Tiêu biểu là PLATO của Đại học Illinois và Usenet của các nghiên cứu sinh Đại học Duke. Chặng thứ hai bắt đầu với SixDegrees, mạng ghép hồ sơ cá nhân với danh sách bạn bè. Ở chặng thứ ba, Friendster, MySpace rồi Facebook đưa mạng xã hội tới số đông. Chặng thứ tư là ảnh, video ngắn trên điện thoại và các mạng mở như Threads, Bluesky.

Từ hệ thống thảo luận đầu tiên tới lúc Bluesky mở cửa cho mọi người là hơn 50 năm.
| Năm | Sự kiện |
|---|---|
| 1972 | PLATO Notes ra đời trên hệ thống PLATO của Đại học Illinois |
| 1979 | Usenet ra đời, nối các máy tính qua modem điện thoại để thảo luận theo nhóm |
| 1997 | SixDegrees.com ra mắt |
| 2002 | Friendster ra mắt, MySpace theo sau năm 2003 |
| 2004 | Facebook bắt đầu ở Đại học Harvard |
| 2010 | Instagram và Pinterest ra mắt |
| 2018 | musical.ly nhập vào TikTok |
| 2023 | Meta ra mắt Threads, Twitter đổi tên thành X |
| 2024 | Bluesky bỏ mã mời, mở đăng ký cho mọi người |
Nguồn: Đại học Illinois, Đại học Duke, boyd & Ellison, Instagram, Pinterest, TikTok, Meta, Bluesky.
Mạng xã hội đầu tiên là gì?
Câu trả lời tùy cách hiểu. Nếu tính mạng có hồ sơ cá nhân và danh sách bạn bè, SixDegrees.com ra mắt năm 1997 hay được gọi là mạng xã hội đầu tiên. Nếu tính mọi nơi người dùng thảo luận với nhau trên mạng, các tiền thân đã có từ khoảng 25 năm trước đó.
Theo boyd và Ellison, SixDegrees cho người dùng lập hồ sơ và danh sách bạn bè trên cùng một trang. Mạng từng có hàng triệu người dùng nhưng đóng cửa năm 2000, vì không trở thành một doanh nghiệp bền vững.
Tiền thân sớm nhất là PLATO, hệ thống mà Đại học Illinois gọi là cộng đồng trực tuyến đầu tiên của thế giới. PLATO Notes có từ năm 1972, rồi tới các công cụ Talkomatic và Term-talk năm 1973. Giai đoạn 1978–1985, riêng PLATO Notes chiếm 30% thời gian dùng hệ thống. Năm 1979, hai nghiên cứu sinh Đại học Duke là Tom Truscott và Jim Ellis lập ra Usenet. Đây là mạng nhóm thảo luận, nối các máy tính qua modem điện thoại. Các hệ thống này là nơi thảo luận theo chủ đề, chưa phải mạng hồ sơ và bạn bè như định nghĩa của boyd và Ellison.
Friendster, Myspace rồi Facebook lên ngôi
Khoảng năm 2002 đến 2008 là lúc mạng xã hội đến với số đông. Theo boyd và Ellison, Friendster ra mắt năm 2002 và MySpace bắt đầu năm 2003.
Facebook mở rộng từng bước. Lúc đầu mạng chỉ dành cho sinh viên Harvard. Từ tháng 9/2005, Facebook mở dần cho học sinh trung học, mạng lưới doanh nghiệp, rồi tới mọi người. Theo số liệu của comScore, năm 2008 Facebook vượt MySpace về số người truy cập hằng tháng trên toàn cầu.
Cùng giai đoạn, video bắt đầu có chỗ đứng riêng. YouTube ra mắt năm 2005 và chỉ hơn một năm sau đã về tay Google. Từ đây, mạng xã hội không chỉ có hồ sơ và bạn bè mà còn có cả kho video do người dùng tự đăng.
Video ngắn, rồi làn sóng Threads và Bluesky
Từ giữa thập niên 2010, video ngắn dần chiếm chỗ trên các mạng lớn. Instagram thêm Stories năm 2016 và Reels năm 2020, đưa video ngắn vào một ứng dụng ảnh. TikTok thì xây cả ứng dụng quanh video ngắn.
Năm 2023 mở ra một lớp mạng mới. Meta ra mắt Threads trong tháng 7/2023, cùng tháng Twitter đổi tên thành X. Tháng 2/2024, Bluesky bỏ mã mời và mở đăng ký cho mọi người, khi mạng đã có hơn 3 triệu người dùng. Đến tháng 6/2026, Threads có 500 triệu người dùng hoạt động hằng tháng.
Điểm chung của hai mạng này là hướng tới mạng mở, tức mạng kết nối được với ứng dụng và máy chủ khác. Từ tháng 6/2024, người dùng Threads xem và thích được các trả lời từ máy chủ khác như Mastodon. Trên Bluesky, người dùng có thể chuyển giữa các ứng dụng chạy chung AT Protocol.
Vì sao dùng mạng xã hội không mất tiền?
Bạn không trả tiền, nhưng trả bằng sự chú ý và dữ liệu cá nhân. Nền tảng dùng chính dữ liệu đó để bán quảng cáo nhắm đúng người xem. Quý III/2026, Meta thu 63,061 tỷ USD từ quảng cáo, trên tổng doanh thu khoảng 64,6 tỷ USD. Nghĩa là gần 98% tiền Meta thu về đến từ quảng cáo.
Dữ liệu dùng để nhắm quảng cáo lộ rõ qua lựa chọn Meta đưa ra ở EU từ tháng 11/2024. Theo Axios, bản quảng cáo ít cá nhân hóa chỉ dựa vào tuổi, vị trí, giới tính, cách bạn tương tác với quảng cáo và nội dung xem trong phiên. Đổi lại, người chọn bản này gặp quảng cáo xen ngang không bỏ qua được.
Một số nền tảng còn bán gói trả phí, như Meta Verified, Snapchat+ và gói không quảng cáo của Facebook, Instagram ở châu Âu. Cách nền tảng đoán món đồ bạn cần nằm ở bài vì sao mạng xã hội biết mình muốn mua gì.
Những gì mạng xã hội lấy đi của bạn
Dịch vụ miễn phí đổi lấy ba thứ của người dùng: dữ liệu cá nhân, thời gian và một phần khả năng phân biệt thật giả.

- Dữ liệu cá nhân: ở Việt Nam, tài khoản mạng xã hội phải xác thực bằng số điện thoại di động hoặc số định danh cá nhân. Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, các mạng xã hội hoạt động tại Việt Nam đều xử lý dữ liệu cá nhân của người dùng. Cách giảm bớt dữ liệu bị đem đi nhắm quảng cáo nằm ở bài cách hạn chế quảng cáo theo dõi.
- Thời gian và sự chú ý: khi doanh thu đến từ quảng cáo, thời gian bạn ở lại trên ứng dụng chính là thứ nền tảng bán được. Dấu hiệu dùng quá đà và cách tự đặt giới hạn nằm ở bài dấu hiệu nghiện mạng xã hội.
- Khả năng phân biệt thật giả: ảnh, video và bài viết do AI tạo có thể trông như thật. Một bài đăng lan nhanh chưa chắc là chuyện có thật, và các dấu hiệu cần để ý nằm ở bài nhận biết nội dung do AI tạo.
Mốc cần theo dõi tiếp theo là báo cáo kỳ tới của DataReportal về Việt Nam và báo cáo quý tới của Meta, VNG. Hai nguồn này cho thấy nền tảng nào đang thêm người dùng và nền tảng nào chững lại. Từng nền tảng có trang riêng, như mạng xã hội Facebook, nền tảng TikTok hay mạng xã hội Bluesky.
Cách đọc số liệu: Số người dùng tại Việt Nam lấy theo báo cáo Digital 2026: Vietnam, đo tháng 10/2025 và đăng ngày 08/11/2025. Số của Zalo, Meta, Reddit, Pinterest và Snap lấy theo báo cáo quý gần nhất mà từng hãng công bố. Hỏa Tốc 24h kiểm tình trạng các mạng xã hội Việt trên App Store và trang web của từng mạng vào đầu tháng 11/2026.
