Mỗi lần cân hàng, sổ ghi sáu mục

Mỗi phiếu cân nên có sáu mục để nối hộ với vườn, vườn với lô và lô với chuyến hàng giao doanh nghiệp. Yêu cầu chung với cả chuỗi cà phê nằm ở bài quy định chống phá rừng của EU.

Những bao cà phê nhân xếp chồng trong kho chờ giao cho doanh nghiệp xuất khẩu
Ảnh minh họa: K / Pexels

Theo báo Nông nghiệp và Môi trường, ông Jeroen Verhagen, cán bộ chính sách của Ủy ban châu Âu, cho biết EUDR không ấn định mẫu hồ sơ chung. Khung sáu mục vì thế chỉ là gợi ý. Diện tích phải ghi rõ, vì điểm không kèm diện tích bị hệ thống thông tin EUDR mặc định là 4 ha.

Mục ghiCách ghiVì sao bên mua cần
Hộ bánHọ tên chủ hộ, thôn, xãBiết ai cung cấp hàng trong chuỗi
Mã vườn và tọa độMỗi thửa một mã, kèm vĩ độ, kinh độHồ sơ phải định vị tới từng thửa
Diện tíchSố ha của thửa, trên 4 ha thì kèm đa giácĐiểm thiếu diện tích bị tính là 4 ha
Lúc háiVụ, tháng hái và ngày cânThời điểm sản xuất là một nhóm dữ liệu bên mua soát
Khối lượng, loại hàngSố kg từng lần cân, quả tươi hay nhân, Robusta hay ArabicaTránh khai trùng sản lượng của một hộ
Số lô, chuyến giaoMã lô trong kho, số phiếu giao doanh nghiệpDoanh nghiệp truy lại được người bán từng lô

Nguồn: Ủy ban châu Âu, báo Nông nghiệp và Môi trường.

Cũng trên báo Nông nghiệp và Môi trường, ông Verhagen nêu ví dụ một hộ làm ra 10 tấn nhưng bán cho ba nơi. Không so sổ, tổng lượng các nơi khai có thể vượt 10 tấn.

Theo hỏi đáp của hệ thống thông tin EUDR, doanh nghiệp phải lưu thông tin nhà cung cấp và người mua ít nhất 5 năm. Sổ đại lý nên giữ lâu chừng ấy. Dù ghi giấy hay ghi trên máy, mọi lần cân nên theo cùng một khuôn.

Lô đủ hồ sơ phải nằm kho riêng

Chỉ một bao không rõ vườn lẫn vào là cả lô mất dấu vườn. Theo trang hướng dẫn của Ủy ban châu Âu, doanh nghiệp chỉ được thẩm định đơn giản, tức kiểm tra rút gọn, khi hàng không trộn với hàng không rõ nguồn gốc. Lô đủ hồ sơ cần kho, bao và thẻ lô riêng. Giữa hai lô, đại lý nên dọn sạch máy sấy, máy xát.

Đo tọa độ vườn bằng điện thoại

Người đo đứng trong vườn, bật định vị trên điện thoại và lấy một điểm tọa độ cho mỗi thửa.

  1. Đứng giữa thửa, bật định vị (GPS) và chờ máy bắt được vị trí.
  2. Ghi vĩ độ, kinh độ dạng số thập phân, đủ ít nhất 6 chữ số sau dấu phẩy, theo hỏi đáp của hệ thống thông tin EUDR.
  3. Mở bản đồ trên điện thoại, xem điểm vừa lấy có nằm trong thửa không.
  4. Ghi điểm vào sổ, ngay cạnh mã vườn của thửa đó.

Ông Bạch Thanh Tuân, đại diện VICOFA, nói trên Tạp chí Thị trường Tài chính Tiền tệ: "Không khó để thu thập nếu hộ sử dụng điện thoại thông minh có định vị và được hướng dẫn cụ thể."

Cây cà phê chín quả vàng trong một vườn trồng ở Lâm Đồng
Ảnh minh họa: 1500m Coffee / Pexels (Pexels License)

Địa chỉ hay số sổ đỏ không thay được tọa độ. Theo Phái đoàn EU tại Lào, hàng thuộc EUDR phải lấy từ đất không bị mất rừng hay suy thoái rừng sau ngày 31/12/2020. Muốn chứng minh điều đó, bên mua cần biết thửa nằm đúng chỗ nào. Ông Tuân cũng cho rằng sổ đỏ không thể hiện vị trí địa lý của lô đất.

Khảo sát của Forest Trends và VICOFA cho thấy khoảng một nửa số hộ có từ hai lô trở lên. Mỗi lô vì thế cần một mã và một điểm riêng.

Số lô đất cà phê của mỗi hộ

% số hộ02040601 lô50 % số hộ2–3 lô40 % số hộ4–5 lô9 % số hộ1 lô 50 % số hộ2–3 lô 40 % số hộ4–5 lô 9 % số hộ
Xem số liệu
Đơn vị: % số hộGiá trị
1 lô50
2–3 lô40
4–5 lô9
Biểu đồ: Hỏa Tốc 24h – Nguồn: Forest Trends và VICOFA, 22/07/2025

Vườn trên 4 ha cần vẽ đa giác

Thửa trên 4 ha phải khai ranh giới bằng đa giác, tức một vòng điểm bao quanh thửa. Với thửa dưới 4 ha, Ủy ban châu Âu khuyên dùng một điểm cho file dữ liệu nhẹ hơn. Người đo đi quanh ranh và lấy điểm ở từng góc thửa. Đa giác cần ít nhất 4 cặp tọa độ, cặp cuối trùng cặp đầu để khép vòng.

Bên mua EU soát 7 nhóm dữ liệu

Bên mua EU soát hồ sơ theo 7 nhóm thông tin mà ông Verhagen nêu khi trả lời VICOFA, theo báo Nông nghiệp và Môi trường. Ba nhóm vùng trồng, số lượng và thời điểm sản xuất đều bắt đầu từ phiếu cân của đại lý.

Nhóm dữ liệuAi giữ hồ sơ gốc
Bằng chứng không gây mất rừng, sản xuất hợp phápNông hộ giữ giấy tờ đất, doanh nghiệp tổng hợp
Thông tin sản phẩmĐại lý, qua loại hàng trên phiếu cân
Số lượng hàngĐại lý, qua khối lượng từng lần cân
Quốc gia sản xuấtDoanh nghiệp, theo vị trí vườn trong sổ đại lý
Dữ liệu địa lý vùng trồngĐại lý ghi, nông hộ chỉ thửa
Thời điểm sản xuấtĐại lý, qua lúc hái ghi trong sổ
Các bên trong chuỗi cung ứngĐại lý và doanh nghiệp

Nguồn: báo Nông nghiệp và Môi trường. Cột ai giữ hồ sơ do Hỏa Tốc 24h đề xuất.

Ủy ban châu Âu xếp Việt Nam vào nhóm rủi ro thấp trong danh sách phân loại quốc gia. Mức này chỉ bớt phần đánh giá và giảm thiểu rủi ro, doanh nghiệp vẫn phải thu thông tin chứng minh hàng đạt. Theo báo Nông nghiệp và Môi trường, ông Verhagen cũng nói phân loại quốc gia không thay việc kiểm nguồn gốc từng lô. Các nghĩa vụ khác nằm ở bài nội dung chính của EUDR.

Ba chỗ sổ đại lý hay đứt mạch

Theo tổ chức IDH, khâu đại lý mua từ hộ dân là điểm vướng lớn nhất trong truy xuất, trong khi các công ty xuất khẩu đã có hệ thống riêng.

  1. Hộ không ghi chép. Theo khảo sát của Forest Trends và VICOFA, khoảng 54% hộ không ghi việc thu hái, lưu trữ và bán cà phê. Sổ đại lý ghi thay ngay ở lần cân, kèm mã vườn.
  2. Hàng qua thương lái nhỏ. Bao cà phê qua nhiều tay thì không còn rõ từ vườn nào. Đại lý chỉ nên xếp vào lô đủ hồ sơ khi người bán kê được hộ và mã vườn.
  3. Trộn lô khi sấy, xát. Một mẻ lẫn hàng không rõ nguồn làm cả lô mất dấu vườn. Kho riêng, thẻ lô và máy dọn sạch giữa hai lô giữ cho sổ khớp với hàng.
Hạt cà phê phơi trên giàn ngoài trời tại một nông trại
Ảnh minh họa: Imanishimwe Regis / Pexels (Pexels License)

Mốc 30/12 áp dụng với doanh nghiệp lớn và vừa, còn doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ có thêm thời gian tới ngày 30/6/2027. Lịch chi tiết nằm ở bài lộ trình áp dụng EUDR. Sức ép lên nông hộ và đại lý nằm ở phần tác động tới nông dân và đại lý.

Việc cần theo dõi tiếp là hướng dẫn thống nhất cho ngành cà phê trong nước. Ông Nguyễn Xuân Thao, Giám đốc Hợp tác xã Cà phê Bích Thao, đề nghị có hướng dẫn từ trung ương tới địa phương, theo báo Nông nghiệp và Môi trường. Trong lúc đó, sổ ghi đủ ở từng lần cân là phần đại lý làm được ngay.

Cách đọc số liệu: Các tỷ lệ về nông hộ lấy từ khảo sát của Forest Trends và VICOFA. Khảo sát ra mắt tại một phiên trao đổi kỹ thuật do Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức ở Buôn Ma Thuột. Yêu cầu về tọa độ, đa giác và thời hạn lưu hồ sơ theo tài liệu của Ủy ban châu Âu. Khung sổ sáu mục là gợi ý của Hỏa Tốc 24h, không phải mẫu chính thức.