Cà phê chè sinh ra trong rừng Ethiopia

Cà phê chè, tức Arabica, sinh ra từ một lần lai tự nhiên giữa cà phê vối và loài hoang Coffea eugenioides. Theo Đại học Buffalo, nghiên cứu bộ gen đăng trên Nature Genetics xác định lần lai này xảy ra trong rừng Ethiopia, khoảng 610.000 đến 1 triệu năm trước.

Chùm quả cà phê chín đỏ xen lá xanh trên một cành cây cà phê
Ảnh minh họa: Daniel Reche / Pexels

Năm 1965, bài của F.G. Meyer trên tạp chí Economic Botany cho biết cà phê chè hoang mọc nhiều trong rừng mưa tây nam Ethiopia. Cây mọc ở độ cao khoảng 900 đến 1.800 m.

Số sản lượng của Ethiopia qua từng vụ nằm ở mục sản lượng cà phê toàn cầu theo niên vụ.

Vì sao Ethiopia là quê hương cà phê?

Ethiopia là quê hương của cây cà phê chè vì rừng nước này vẫn còn cây mọc hoang. UNESCO coi vùng Kafa ở tây nam Ethiopia là nơi khai sinh cà phê chè hoang, với gần 5.000 giống. Năm 2010, Kafa được công nhận là khu dự trữ sinh quyển thế giới.

Chuyện chú chăn dê Kaldi thấy đàn dê hăng hái sau khi ăn quả cà phê chỉ là truyền thuyết, theo Hiệp hội Cà phê Quốc gia Mỹ. Dấu tích rõ hơn nằm ở Yemen, nơi cà phê được trồng nhiều từ khoảng thế kỷ 15. Dù vậy, theo Meyer, cây cà phê không phải cây bản địa của Yemen.

Cà phê vối Tây Nguyên có quê khác

Chùm quả cà phê vối còn xanh và chín đỏ trên cành trong vườn
Ảnh minh họa: Thể Phạm / Pexels

Cà phê vối có quê ở rừng nhiệt đới châu Phi, không phải Ethiopia. Theo một nghiên cứu năm 2009 trên tạp chí BMC Evolutionary Biology, loài này mọc hoang trong vùng rừng Guinea – Congo, trải từ Guinea sang Uganda. Loài cây trên vườn Tây Nguyên cũng là một trong hai loài bố mẹ của cà phê chè.

Theo Tạp chí Công Thương, cây cà phê vào Việt Nam năm 1857. Khi người Pháp mở đồn điền trên Tây Nguyên đầu thế kỷ 20, cà phê chè bị bệnh nên nhường chỗ cho giống chịu hạn, kháng bệnh như cà phê vối.

Nguồn gen hoang của cà phê đang bị đe dọa. Năm 2019, nhóm TS Aaron Davis ở Vườn Thực vật Hoàng gia Kew công bố trên tạp chí Science Advances bản đánh giá 124 loài cà phê hoang. Ít nhất 60% trong số đó có nguy cơ tuyệt chủng, do phá rừng, biến đổi khí hậu và sâu bệnh.

TS Davis là trưởng nhóm nghiên cứu cà phê tại Kew. Trên báo Nhân Dân, ông nhấn mạnh: "cà-phê hoang dã rất quan trọng đối với sự tồn tại lâu dài của ngành cà-phê". Bức tranh các vùng trồng lớn hôm nay nằm ở bài các nước sản xuất cà phê lớn.