Bốn đặc điểm khiến deepfake thành công cụ lừa đảo nguy hiểm. Máy tự tạo ra bản giả, không cần người cắt ghép bằng tay. Kẻ gian chỉ cần ít ảnh hoặc một đoạn ghi âm ngắn làm nguyên liệu. Bản giả có thể chạy ngay trong cuộc gọi trực tiếp và ngày càng khó phân biệt với thật.
Deepfake là gì?
Deepfake là bản giả do máy tạo ra bằng cách ghép hoặc tổng hợp khuôn mặt, giọng nói của một người thật. Máy làm được việc này nhờ học sâu, tức một nhánh của AI giúp máy tự học đặc điểm của một người từ nhiều ảnh, video hoặc đoạn ghi âm mẫu.
Theo Bộ Công an ngày 29/01/2026, công cụ AI có thể tạo hình ảnh, giọng nói, video giả rất thuyết phục, khó phân biệt với thật. Kẻ gian dùng chúng để giả khuôn mặt, giọng nói, danh tính khi hỏi vay hoặc đòi người thân chuyển tiền.
Cảnh báo của FBI ngày 03/12/2024 chia các trò lừa dùng AI tạo sinh thành bốn nhóm: văn bản, hình ảnh, âm thanh và video. AI tạo sinh là loại AI tự sinh ra nội dung mới, chứ không chỉ phân loại dữ liệu có sẵn. FBI cho biết công cụ này giúp kẻ gian bớt thời gian, công sức để lừa một nạn nhân.
Nguyên liệu cũng rất dễ kiếm. Theo Ủy ban Thương mại Liên bang Mỹ (FTC), muốn giả giọng người thân, kẻ gian chỉ cần một đoạn âm thanh ngắn lấy từ nội dung đăng trên mạng. Thêm một chương trình nhân bản giọng nói là đủ.
Ở Hồng Kông, cảnh sát xác định kẻ gian từng tải các đoạn video công khai và giọng nói của người bị giả mạo để dựng một cuộc họp video giả. Chi tiết này nằm trong trả lời của Chính quyền Hồng Kông trước Hội đồng Lập pháp ngày 26/06/2024.
3 dạng deepfake hay bị dùng để lừa đảo: video, giọng nói, hình ảnh
Ba dạng deepfake hay gặp trong lừa đảo là video giả mặt, giọng nói giả và hình ảnh giả. Video giả thường xuất hiện trong cuộc gọi video. Giọng giả nằm trong cuộc gọi thoại, tin nhắn thoại. Ảnh giả được dùng làm ảnh đại diện hoặc ảnh giấy tờ. Video giả nguy hiểm nhất khi kẻ gian đòi tiền, vì cảm giác đã thấy mặt người quen khiến nạn nhân bớt cảnh giác.
Cổng Thông tin điện tử tỉnh Hà Tĩnh mô tả một thủ đoạn cụ thể. Kẻ gian dùng deepfake giả cả hình ảnh lẫn giọng nói của cán bộ công an, thuế, tòa án hoặc người quen, rồi gọi video cho nạn nhân.
FBI đã ghi nhận kẻ gian dùng cả ba dạng này.
| Dạng | Kẻ gian làm gì | Thường xuất hiện ở đâu | Ví dụ thủ đoạn |
|---|---|---|---|
| Video giả mặt | Tạo video cho cuộc trò chuyện video trực tiếp, giả làm lãnh đạo công ty hoặc người của cơ quan thực thi pháp luật (FBI, 03/12/2024) | Cuộc gọi video trên mạng xã hội, ứng dụng nhắn tin | Giả cán bộ công an, thuế, tòa án hoặc người quen rồi gọi video cho nạn nhân (Cổng TTĐT tỉnh Hà Tĩnh, 22/08/2024) |
| Giọng nói giả | Tạo đoạn âm thanh ngắn mang giọng người thân đang gặp khủng hoảng để xin tiền gấp (FBI, 03/12/2024) | Cuộc gọi thoại, tin nhắn thoại | Giọng hoảng hốt xưng là cháu, nói bị tai nạn, bị giam giữ và cần tiền (FTC, 20/03/2023) |
| Hình ảnh giả | Tạo ảnh đại diện mạng xã hội và giấy tờ tùy thân giả như bằng lái xe (FBI, 03/12/2024) | Hồ sơ mạng xã hội, ảnh gửi qua tin nhắn | Gửi ảnh riêng tư giả để nạn nhân tin mình đang nói chuyện với người thật (FBI, 03/12/2024) |
Ở Việt Nam, cảnh báo về 25 kịch bản lừa đảo trên không gian mạng năm 2026 cũng nêu đủ ba dạng này. Cổng TTĐT Bộ Công an đăng cảnh báo đó ngày 08/09/2026.
Deepfake khác gì ảnh, video chỉnh sửa thông thường?
Với deepfake, máy tự tạo ra khuôn mặt, nét biểu cảm và giọng nói mới, có thể chạy ngay trong cuộc gọi trực tiếp. Chỉnh sửa thông thường chỉ cắt ghép trên nội dung có sẵn. Hai cách làm khác nhau ở ba điểm chính:
- Ai làm: phần mềm AI tự tổng hợp hình và tiếng, còn ảnh chỉnh sửa cần người sửa tay từng chi tiết.
- Thời gian thực: FBI ghi nhận video do AI tạo đã xuất hiện trong các cuộc trò chuyện video trực tiếp.
- Độ khó nhận biết: ảnh chỉnh sửa hay để lại vết cắt ghép, còn deepfake tạo liền mạch cả hình lẫn tiếng, nên nạn nhân khó tìm ra chỗ để nghi ngờ.
Khi cả khuôn mặt lẫn giọng nói đều làm giả được, mạo danh để lừa tiền dễ hơn trước nhiều.
Lừa đảo mạo danh là gì?
Trong lừa đảo mạo danh, kẻ gian giả làm một người hoặc một tổ chức mà nạn nhân tin, như người thân, cấp trên, ngân hàng hay công an, để chiếm tiền hoặc thông tin. Các vụ thường có chung hai điểm. Kẻ gian tạo áp lực thời gian và đòi nạn nhân giữ kín.
Cảnh báo của Công an kể ra rất nhiều vai bị giả danh: công an, viện kiểm sát, tòa án, ngân hàng, trường học, bệnh viện, bảo hiểm xã hội, điện lực, viễn thông. Kẻ gian còn gửi tin nhắn thương hiệu giả, tức loại tin nhắn hiện tên doanh nghiệp thay cho số điện thoại. Chúng đòi thông tin cá nhân, mật khẩu, mã OTP, hoặc đòi chuyển tiền để xác minh thông tin hay nộp phạt nguội.
FTC lưu ý kẻ gian thường đòi trả tiền theo cách khó lấy lại. Đó là chuyển khoản điện tử, gửi tiền số, hoặc mua thẻ quà tặng rồi đọc số thẻ, mã PIN.
Ở Việt Nam, hành vi này bị xử lý theo Điều 174 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017, về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản, theo Cổng TTĐT Chính phủ.
Mạo danh có AI khác gì mạo danh qua tin nhắn, cuộc gọi truyền thống?
Khi kẻ gian dùng AI, nạn nhân được thấy mặt, nghe giọng người quen. Vì vậy, lời khuyên cũ là gọi video để kiểm tra không còn đủ an toàn. FTC khuyên thẳng: đừng tin vào giọng nói. Cảnh báo của FBI ngày 15/05/2025 cho biết giọng nhân bản bằng AI có thể nghe gần như giống hệt giọng thật.
Europol, cơ quan cảnh sát của Liên minh châu Âu, thấy cùng xu hướng. Theo báo cáo IOCTA 2025 của Europol, kẻ gian ngày càng dùng AI tạo sinh cho tấn công phi kỹ thuật, tức thao túng tâm lý để nạn nhân tự làm theo. Báo cáo nhắc cả mô hình ngôn ngữ lớn (LLM), loại AI chuyên đọc và viết văn bản.
Khác biệt lớn nhất nằm ở thứ nạn nhân thấy và nghe được.
| Tiêu chí | Mạo danh truyền thống | Mạo danh có AI |
|---|---|---|
| Bằng chứng nạn nhân thấy | Chỉ có chữ, hoặc một giọng lạ qua điện thoại | Thấy khuôn mặt, nghe đúng giọng người quen |
| Quy mô | Từng tin nhắn, từng cuộc gọi do người soạn | AI tạo sinh giúp lừa ở quy mô lớn hơn (FBI, 03/12/2024); tin nhắn được soạn theo văn hóa và thông tin cá nhân của từng nạn nhân (Europol, 16/06/2025) |
| Chi phí và thời gian chuẩn bị | Tốn công soạn từng tin; lỗi ngữ pháp, chính tả hay lộ ra (FBI, 03/12/2024) | AI giảm thời gian, công sức và sửa các lỗi vốn là dấu hiệu lừa đảo (FBI, 03/12/2024) |
| Cách phòng còn hiệu quả | Soi lỗi chính tả, gọi video để kiểm tra | Gác máy, tự gọi lại số mình biết chắc, hỏi câu riêng của gia đình (FTC, 20/03/2023; FBI, 03/12/2024) |
Có một điều vẫn giữ nguyên: kẻ gian cần chính nạn nhân tự tay chuyển tiền. Vì vậy, một bước xác minh độc lập trước khi chuyển vẫn chặn được chúng.
Kẻ gian dùng deepfake vào 5 mục đích nào?
Kẻ gian dùng deepfake vào 5 mục đích chính:
- Vay tiền bằng mặt, giọng người quen.
- Ra lệnh chuyển tiền bằng hình ảnh lãnh đạo, cán bộ.
- Vượt xác thực khuôn mặt để mở hoặc chiếm tài khoản.
- Mời đầu tư bằng hình ảnh người nổi tiếng.
- Dựng danh tính giả cho các trò lừa khác.
Hai mục đích đầu gây mất tiền trực tiếp nhất, vì nạn nhân tự tay chuyển tiền. Mục đích thứ nhất nhắm vào chính gia đình, bạn bè của nạn nhân.
Giả mặt, giả giọng người quen để vay tiền, đòi chuyển khoản gấp
Kẻ gian dùng khuôn mặt, giọng nói giả của người thân, bạn bè để gọi video hoặc gọi thoại thật ngắn, rồi đòi chuyển khoản gấp. Lý do thường là tai nạn, bị giam giữ hay đang gặp nạn. Cổng TTĐT tỉnh Hà Tĩnh mô tả kịch bản điển hình qua năm bước:
- Kẻ gian lập tài khoản giả hoặc chiếm tài khoản Zalo, Facebook của người thân.
- Chúng thu ảnh và đoạn ghi âm có sẵn của người đó.
- Chúng tạo video deepfake từ nguyên liệu này.
- Chúng nhắn tin mượn tiền hoặc báo người thân gặp nạn.
- Chúng gọi video giả để xác thực danh tính.
Công an cũng cảnh báo thủ đoạn dùng DeepVoice, tức công nghệ giả giọng bằng AI, để dựng tình huống khẩn cấp rồi vay hoặc nhờ chuyển tiền. Nạn nhân tin vì vừa thấy mặt, nghe giọng người thân, lại đang lo cho người đó.
Trang Cảnh báo tội phạm của Công an TP Hà Nội đã đăng tin một phụ nữ ở Hà Nội bị lừa hơn 1,3 tỷ đồng khi nhận cuộc gọi chuyển tiền cho con. Cách nhận ra và xử lý thủ đoạn mạo danh người thân để vay tiền nằm ở bài riêng.
Giả lãnh đạo, cán bộ cơ quan để ra lệnh chuyển tiền
Kẻ gian giả mặt, giả giọng lãnh đạo doanh nghiệp hoặc cán bộ cơ quan chức năng để ra lệnh chuyển tiền. Chúng dựa vào uy quyền và yêu cầu giữ bí mật để ép nạn nhân.
Thủ đoạn này có hai kiểu. Kiểu thứ nhất nhắm vào nhân viên tài chính bằng hình ảnh cấp trên, như vụ ở Hồng Kông tháng 01/2024. Kiểu thứ hai nhắm vào người dân. Kẻ gian giả cán bộ công an, viện kiểm sát, tòa án, gọi điện, gọi video rồi đòi chuyển tiền.
Khi người ra lệnh là cấp trên hay cán bộ, nạn nhân dễ làm theo thay vì hỏi lại, nhất là khi bị dặn giữ kín. Công an nói rõ nguyên tắc của mình trong thông tin của Công an tỉnh Đồng Nai, do Cổng TTĐT Bộ Công an đăng ngày 08/09/2025: "không làm việc qua điện thoại, qua mạng xã hội, không yêu cầu chuyển tiền để phục vụ công tác điều tra". Dấu hiệu nhận ra kẻ giả danh công an, cơ quan chức năng nằm ở bài riêng.
Thu khuôn mặt, giọng nói của nạn nhân để mở tài khoản, vượt eKYC
Kẻ gian dụ nạn nhân quay video khuôn mặt hoặc thu giọng nói để vượt bước xác thực khuôn mặt, rồi mở hoặc chiếm tài khoản đứng tên nạn nhân. Bước xác thực này thuộc eKYC, tức định danh khách hàng điện tử khi mở tài khoản trực tuyến bằng giấy tờ và khuôn mặt.
Theo Cổng TTĐT tỉnh Hà Tĩnh, kẻ gian giả cán bộ cơ quan nhà nước hoặc người quen để gọi video. Chúng bảo nạn nhân nhìn thẳng, nhìn sang trái, sang phải, nhìn lên, nhìn xuống, rồi ghi lại hình. Video này giúp chúng đăng ký tài khoản trực tuyến tại ngân hàng, tổ chức tài chính. Có khi chúng hỏi thêm số căn cước công dân, số điện thoại, địa chỉ.
Công an cũng cảnh báo có đối tượng gọi điện chỉ để thu mẫu giọng nói, phục vụ việc giả mạo về sau.
Ở Hồng Kông, chiến dịch Smashscam đã phá vụ đầu tiên dùng AI hoán đổi khuôn mặt. Từ tháng 09/2022 đến tháng 07/2023, một nhóm bị cáo buộc đánh cắp danh tính để vay trực tuyến 200.000 đô la Hồng Kông của các công ty tài chính. Tháng 08/2023, 9 người bị bắt, gồm cả kẻ cầm đầu.
Nguyên tắc an toàn là không quay video khuôn mặt, không gửi ảnh giấy tờ theo yêu cầu qua điện thoại hay đường link lạ. Cách xử lý khi dữ liệu cá nhân bị lộ nằm ở bài riêng.
Giả người nổi tiếng để mời đầu tư tiền số
Kẻ gian dùng video, giọng nói giả của người nổi tiếng để giới thiệu một sản phẩm hoặc cơ hội đầu tư, hứa lợi nhuận cao, rồi dụ người xem nạp tiền. Cảnh báo của FTC ngày 24/04/2024 nói về lời giới thiệu giả của người nổi tiếng, người có ảnh hưởng, kèm video và âm thanh bị chỉnh sửa trông như thật. FTC cũng cho biết công nghệ làm video giới thiệu giả ngày càng tốt lên.
Ở Việt Nam, Công an xếp lừa đảo đầu tư chứng khoán, tiền số, ngoại hối vào một nhóm thủ đoạn riêng. Kẻ gian ban đầu cho rút tiền để tạo lòng tin. Sau đó chúng dụ nạp số tiền lớn rồi chiếm đoạt.
Người xem dễ tin vì gương mặt quen thuộc tạo cảm giác có người bảo đảm. FTC nhắc rằng đầu tư luôn có rủi ro và không có lợi nhuận nào được bảo đảm. Cơ quan này khuyên tra tên người giới thiệu kèm tên sản phẩm và các từ "scam", "fake" trước khi trả tiền. Một video có người nổi tiếng giới thiệu không phải bằng chứng khoản đầu tư là thật.
Giả danh tính trong lừa đảo tình cảm, chiếm tài khoản và tin giả
Deepfake còn giúp kẻ gian dựng danh tính giả trong lừa đảo tình cảm, mạo danh chủ tài khoản bị chiếm và làm video giả người có tiếng để tung tin giả. FBI cho biết kẻ gian dùng ảnh do AI tạo cho hồ sơ mạng xã hội giả trong lừa đảo tình cảm dùng hình ảnh deepfake và lừa đảo đầu tư. Kẻ gian còn dùng tài khoản mạng xã hội bị chiếm để mạo danh chủ tài khoản, nhắm tới người quen của họ.
Ở Hồng Kông, tính đến 31/05/2024, cảnh sát phát hiện hoặc nhận tố giác 21 đoạn video deepfake trên mạng giả quan chức chính phủ hoặc người nổi tiếng. Cả 21 đoạn đã bị gỡ theo yêu cầu của cảnh sát.
Lừa đảo mạo danh đang thay đổi ra sao trong thời đại AI?
Lừa đảo mạo danh đang chuyển từ những cuộc gọi lẻ sang chiến dịch tự động, nối nhiều kênh, dùng khuôn mặt và giọng nói giả. Ba xu hướng chính là deepfake, trò chuyện tự động bằng AI và lừa đảo đa kênh. Công an Việt Nam cùng FTC, FBI và Europol đều đã cảnh báo riêng.
Tỷ lệ nạn nhân lừa đảo đã giảm, nhưng thủ đoạn dùng AI vẫn là một nhóm cảnh báo riêng của Công an. Theo khảo sát năm 2025 của Hiệp hội An ninh mạng quốc gia, cứ khoảng 555 người thì có một nạn nhân lừa đảo. Tỷ lệ này là 0,18%, giảm từ 0,45% năm 2024.
Tỷ lệ năm 2025 chưa bằng một nửa năm trước.
Tỷ lệ nạn nhân lừa đảo theo khảo sát của Hiệp hội An ninh mạng quốc gia
Xem số liệu
| Đơn vị: % | Giá trị |
|---|---|
| 2024 | 0,45 |
| 2025 | 0,18 |
Nhóm "AI, Deepfake, DeepVoice" trong 25 kịch bản lừa đảo Công an cảnh báo
Công an Hà Nội đã cảnh báo người dân về 25 kịch bản lừa đảo trên không gian mạng năm 2026. Cổng TTĐT Bộ Công an đăng cảnh báo này ngày 08/09/2026, trong đó có nhóm thủ đoạn dùng AI, Deepfake, DeepVoice để giả mặt, giả giọng. Bài do Trọng Nghĩa và Quang Khải viết không kể riêng từng kịch bản, mà gom 25 kịch bản thành 5 nhóm thủ đoạn:
- Mạo danh cơ quan, tổ chức để chiếm đoạt tài sản.
- Lừa đảo bằng AI, Deepfake, DeepVoice.
- Lừa đảo đầu tư tài chính và tuyển dụng việc làm, như việc nhẹ lương cao, cộng tác viên online, đầu tư chứng khoán, tiền số, ngoại hối.
- Lừa đảo mua bán trực tuyến, như biên lai chuyển tiền giả, giả người mua hoặc người bán để đòi đặt cọc.
- Đánh cắp dữ liệu và chiếm quyền điều khiển thiết bị.
Với nhóm AI, Deepfake, DeepVoice, Công an cảnh báo kẻ gian tạo hình ảnh, video, giọng nói giả của người thân, bạn bè, lãnh đạo cơ quan. Mục đích là vay tiền hoặc đòi chuyển tiền gấp. Có trường hợp chúng gọi điện chỉ để thu mẫu giọng nói.
Công an khuyên không đưa thông tin cá nhân, mật khẩu, mã OTP cho bất kỳ ai. Người dân cũng không nên mở đường link lạ, quét mã QR không rõ nguồn gốc hay cài ứng dụng theo hướng dẫn của người lạ. Khi nghi bị lừa, hãy báo ngay cơ quan Công an nơi gần nhất. Toàn bộ 5 nhóm và lời khuyên nằm trong bài gốc trên Cổng TTĐT Bộ Công an.
AI trò chuyện tự động mạo danh nhiều người cùng lúc
Kẻ lừa đảo dùng chatbot AI, tức chương trình tự động trả lời tin nhắn, để trò chuyện với nhiều nạn nhân cùng lúc. Câu chữ của chatbot trôi chảy, đúng giọng điệu. FBI cho biết tội phạm gắn chatbot AI vào các trang web lừa đảo để dụ nạn nhân bấm vào đường link độc hại. Cơ quan này nói AI tạo sinh giúp kẻ gian lừa ở quy mô lớn hơn và đáng tin hơn.
Vì vậy, lỗi chính tả hay câu cú lủng củng không còn là dấu hiệu đáng tin. Dấu hiệu còn lại nằm ở nội dung yêu cầu: đòi tiền, đòi mã OTP hoặc đòi chuyển sang ứng dụng khác. Chatbot thường chỉ là bước đầu của một chuỗi nhiều kênh.
Lừa đảo đa kênh: tin nhắn giả, chatbot rồi cuộc gọi video giả
Trong lừa đảo đa kênh, kẻ gian nối nhiều kênh liên lạc thành một chuỗi, mỗi kênh thêm một lớp lòng tin. Cuộc gọi video hoặc giọng nói giả thường là bước chốt để nạn nhân chuyển tiền. Chuỗi thường đi qua 3 bước:
- Tin nhắn hoặc email giả mở đầu. Vụ ở Hồng Kông tháng 01/2024 bắt đầu từ một email giả danh giám đốc tài chính của trụ sở ở Anh.
- Trò chuyện để tạo lòng tin. FBI cho biết kẻ gian gửi tin nhắn, tin nhắn thoại để làm quen. Bản cập nhật ngày 19/12/2025 cho biết cuộc trò chuyện sau đó nhanh chóng bị kéo sang các ứng dụng nhắn tin mã hóa như Signal, Telegram, WhatsApp.
- Cuộc gọi video hoặc giọng nói giả để chốt lệnh. Cổng TTĐT tỉnh Hà Tĩnh mô tả kẻ gian gọi video deepfake để xác thực danh tính ngay sau khi nhắn tin mượn tiền.
Nạn nhân tin hơn vì tin nhắn, cuộc trò chuyện và cuộc gọi có vẻ khớp nhau. FBI lưu ý kẻ gian còn có thể dùng danh bạ của nạn nhân để mở những đợt mạo danh mới. Cách cắt chuỗi là dừng lại trước bước cuối và xác minh bằng một kênh do chính mình chọn.

FTC, FBI và Europol nhận định gì về mạo danh bằng AI?
FTC, FBI và Europol đều xác nhận kẻ gian đã dùng AI để giả giọng, giả mặt hoặc soạn tin nhắn nhằm lừa tiền. FTC và FBI cùng khuyên người dân xác minh qua kênh độc lập thay vì tin vào hình ảnh, giọng nói. Các cảnh báo này phát hành ở Mỹ và châu Âu. Người dùng Việt Nam đang gặp đúng những thủ đoạn tương tự trong nhóm AI, Deepfake, DeepVoice mà Công an đã nêu.
Các cảnh báo trải dài gần ba năm, từ tháng 3/2023 đến tháng 12/2025.
| Cơ quan | Ngày cảnh báo | Nội dung chính | Điều người dân cần lưu ý |
|---|---|---|---|
| FTC | 20/03/2023 | Kẻ gian có thể dùng AI nhân bản giọng người thân trong cuộc gọi khẩn cấp gia đình | Gác máy, gọi lại số mình biết chắc là của người đó; không liên lạc được thì hỏi người nhà, bạn bè khác |
| FBI (I-120324-PSA) | 03/12/2024 | AI tạo sinh bị dùng để làm văn bản, hình ảnh, giọng nói, video giả phục vụ lừa đảo tài chính | Thống nhất một từ hoặc câu bí mật trong gia đình; gác máy và tự gọi lại số tìm được độc lập |
| FBI (I-051525-PSA, cập nhật bằng I-121925-PSA) | 15/05/2025, cập nhật 19/12/2025 | Kẻ gian giả danh quan chức cấp cao Mỹ bằng tin nhắn và tin nhắn thoại do AI tạo; hoạt động có từ năm 2023, nhắm cả người nhà, người quen của quan chức | Tự xác minh mọi yêu cầu chuyển tiền; không đưa mã xác thực cho bất kỳ ai |
| Europol (IOCTA 2025) | 16/06/2025 | AI tạo sinh, kể cả LLM, được dùng nhiều hơn để tăng sức mạnh tấn công phi kỹ thuật | Tin nhắn viết trôi chảy, đúng văn hóa và thông tin cá nhân không còn là dấu hiệu tin thật |
Báo cáo của Europol mang tên Steal, deal and repeat: How cybercriminals trade and exploit your data. Với người dùng Việt Nam, những lời khuyên này làm được ngay, vì không đòi hỏi khả năng phân biệt thật giả.
Nhận biết cuộc gọi video dùng khuôn mặt giả
Theo Cổng TTĐT tỉnh Hà Tĩnh, cuộc gọi video dùng khuôn mặt giả thường ngắn, hình và tiếng không rõ, tín hiệu chập chờn, rồi người gọi viện cớ mất sóng để ngắt máy. Các dấu hiệu này không đủ để kết luận thật giả, nên vẫn phải gọi lại qua kênh khác. Hướng dẫn chi tiết nằm ở bài cách nhận biết cuộc gọi video dùng khuôn mặt giả.

Giọng nói bị sao chép bằng AI
Theo FTC, AI có thể sao chép giọng nói chỉ từ một đoạn âm thanh ngắn đăng trên mạng. Kẻ gian dùng giọng giả để gọi điện hoặc gửi tin nhắn thoại đòi tiền. Cách phòng nằm ở bài về giọng nói bị sao chép bằng AI.
Mạo danh người thân để hỏi vay tiền
Kẻ gian giả làm con cháu, cha mẹ hoặc bạn bè đang gặp chuyện gấp để đòi chuyển khoản ngay. Nguyên tắc là tắt máy và tự gọi lại số đã lưu. Kịch bản đầy đủ nằm ở bài về thủ đoạn mạo danh người thân hỏi vay tiền.
Mạo danh cơ quan chức năng
Kẻ gian mạo danh công an, viện kiểm sát, tòa án hoặc ngân hàng để đòi chuyển tiền phục vụ điều tra, nhưng cơ quan chức năng không làm việc theo cách này. Theo thông báo của Bộ Công an ngày 20/02/2025, Công an gửi thư mời, giấy triệu tập hoặc cử Cảnh sát khu vực đến mời. Dấu hiệu nhận diện nằm ở bài mạo danh cơ quan chức năng.
Xác minh danh tính trước khi chuyển tiền
Xác minh danh tính nghĩa là tự liên hệ lại người yêu cầu qua một kênh bạn đã biết từ trước. Bạn không dùng số điện thoại, đường link hay tài khoản mà người gọi đưa ra. Cách này không phụ thuộc vào việc bạn có nhận ra deepfake hay không, nên vẫn hiệu quả khi hình và giọng giả rất giống thật.
Công an nêu rõ nguyên tắc này trong cảnh báo 25 kịch bản: "không chuyển tiền khi chưa xác minh chính xác danh tính người nhận". Tại hội thảo ngày 29/01/2026, Bộ Công an khuyên không coi hình ảnh, giọng nói, video là bằng chứng danh tính đáng tin. Lời khuyên này càng quan trọng khi bạn bị yêu cầu chuyển tiền, xác nhận giao dịch hay cung cấp thông tin cá nhân, kể cả khi yêu cầu có vẻ đến từ người quen.
Cũng tại hội thảo do Bộ Công an bảo trợ, chuyên gia Vũ Duy Hưng tóm lời khuyên thành ba bước. Đó là chậm lại, kiểm chứng qua kênh thứ hai và bảo vệ dữ liệu sinh trắc học.

Xác minh người thân trước khi chuyển tiền qua 4 bước
Bạn có thể xác minh người thân trước khi chuyển tiền qua 4 bước: dừng lại, gọi lại số đã lưu, hỏi câu hỏi riêng và kiểm tra qua người thứ ba.
- Tạm dừng, không chuyển tiền khi đang nghe máy. FTC lưu ý kẻ gian luôn muốn nạn nhân hành động nhanh, nên một nhịp dừng đã làm giảm lợi thế của chúng.
- Gác máy và tự gọi lại số đã lưu sẵn của người đó, không dùng số vừa gọi đến. Cổng TTĐT tỉnh Hà Tĩnh khuyên không xác minh qua các ứng dụng gọi miễn phí.
- Hỏi câu hỏi hoặc mật khẩu gia đình mà chỉ người thật trả lời đúng. FBI khuyên mỗi gia đình thống nhất trước một từ hoặc một câu bí mật để xác minh danh tính.
- Không gọi được người đó thì liên hệ người nhà hoặc bạn bè khác có thể biết người đó đang ở đâu, như FTC khuyến cáo.
Nếu người gọi phản đối, giục gấp hoặc dặn đừng báo ai, hãy coi đó là dấu hiệu lừa đảo. Cả nhà nên thống nhất mật khẩu gia đình khi gặp trực tiếp, không gửi qua tin nhắn hay đăng lên mạng. Mỗi người cần nhớ dùng nó mỗi khi có yêu cầu chuyển tiền bất thường.
Vì sao chuyển đúng tài khoản vẫn bị lừa?
Chuyển đúng tài khoản vẫn bị lừa trong hai trường hợp. Thứ nhất, tài khoản mạng xã hội của người thân đã bị chiếm. Thứ hai, tài khoản nhận tiền đứng tên một người thật nhưng đã bị mua, thuê lại. Tin nhắn từ tài khoản quen hay tên chủ tài khoản là người thật đều không chứng minh người yêu cầu là thật.
Với trường hợp thứ nhất, Cổng TTĐT tỉnh Hà Tĩnh cho biết kẻ gian chiếm tài khoản Zalo, Facebook của người thân để nhắn tin mượn tiền. Lời đề nghị vì thế đến từ đúng tài khoản mà nạn nhân vẫn liên lạc hằng ngày.
Trường hợp thứ hai liên quan đến tài khoản ngân hàng bị mua, thuê. Theo Báo Điện tử Chính phủ ngày 14/09/2026, Công an TP Quảng Ninh đã khởi tố một bị can theo khoản 1 Điều 291 Bộ luật Hình sự. Người này mua 27 tài khoản thanh toán, giá 1–1,5 triệu đồng mỗi tài khoản mỗi tháng. Bị can bán lại trên Telegram với giá 2 triệu đồng mỗi tài khoản mỗi tháng. Công an khuyên không bán, cho thuê, cho mượn tài khoản ngân hàng, vì việc này tiếp tay cho đánh bạc, lừa đảo, rửa tiền.
Kiểm tra tên người nhận vì thế không thay được bước gọi lại qua số đã lưu. Cách giữ an toàn cho tài khoản của chính mình nằm ở bài bảo vệ tài khoản mạng xã hội.
Sinh trắc học khi chuyển trên 10 triệu đồng bảo vệ được đến đâu?
Xác thực sinh trắc học, tức nhận diện người dùng qua khuôn mặt, chặn được người khác dùng tài khoản ngân hàng của bạn khi chuyển trên 10 triệu đồng. Lớp này không chặn được trường hợp chính bạn bị lừa và tự xác thực để chuyển tiền cho kẻ gian.
Theo Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Quyết định 2345/QĐ-NHNN ngày 18/12/2023 có hiệu lực từ 01/07/2024. Quyết định buộc xác thực sinh trắc học khi khách hàng cá nhân chuyển trên 10 triệu đồng mỗi lần, hoặc khi tổng giao dịch trong ngày lớn hơn 20 triệu đồng. Việc xác thực cũng áp dụng khi khách hàng đổi thiết bị dùng Mobile Banking. Ngân hàng so khuôn mặt với dữ liệu trên căn cước gắn chip hoặc tài khoản VNeID.
Thông tư 50/2024/TT-NHNN, hiệu lực từ 01/01/2025, bổ sung so khớp sinh trắc học kèm phát hiện người thật. Bước này kiểm tra khuôn mặt trước camera là của người đang có mặt, không phải ảnh hay video dựng sẵn.
Lớp bảo vệ này mạnh trước người lạ, nhưng yếu khi chính chủ tài khoản bị thao túng.
| Chặn được | Không chặn được |
|---|---|
| Người lạ dùng điện thoại, mật khẩu của bạn để chuyển số tiền vượt ngưỡng | Chính bạn bị thao túng rồi tự xác thực khuôn mặt để chuyển tiền cho kẻ gian |
| Kẻ gian đăng nhập Mobile Banking của bạn trên một thiết bị mới | Kẻ gian đã có hình khuôn mặt chủ tài khoản, như vụ ở Quảng Ninh: bị can ghi hình khuôn mặt chủ tài khoản và dùng phần mềm thay ảnh để vượt kiểm tra của ngân hàng (Báo Điện tử Chính phủ, 14/09/2026) |
Kẻ gian còn dụ nạn nhân quay video khuôn mặt theo nhiều hướng để dùng cho eKYC. Vì thế, đừng bao giờ quay video khuôn mặt theo yêu cầu của người lạ, kể cả khi người đó xưng là cán bộ ngân hàng hay công an.
Có nên bật xác nhận giao dịch bằng hai thiết bị?
Có, nên bật xác nhận giao dịch bằng hai thiết bị khi ngân hàng của bạn hỗ trợ. Với lớp xác nhận thứ hai, kẻ gian chiếm được một thiết bị vẫn khó tự hoàn tất giao dịch.
FBI khuyên bật xác thực hai yếu tố hoặc nhiều yếu tố ở mọi nơi có thể và không bao giờ tắt. Xác thực hai yếu tố nghĩa là cần thêm một mã hoặc một thiết bị khác ngoài mật khẩu. FBI cũng nhắc không bao giờ đưa mã xác thực cho bất kỳ ai qua email, tin nhắn hay ứng dụng nhắn tin.
Lớp này có cùng giới hạn với sinh trắc học. Khi bị thao túng, chính nạn nhân sẽ bấm xác nhận trên cả hai thiết bị. Người hay chuyển khoản lớn, chủ doanh nghiệp nhỏ và người lớn tuổi có người nhà hỗ trợ nên ưu tiên bật. Dù vậy, họ vẫn cần gọi lại người yêu cầu trước khi chuyển.
Vì sao deepfake ngày càng khó phát hiện bằng mắt thường?
Bản giả ngày càng khó nhận ra vì ba lý do. AI đã sửa được nhiều lỗi dễ thấy, cuộc gọi chất lượng thấp che đi phần còn sót, và nạn nhân thường bị giục gấp. Vì vậy, đừng dựa vào mắt hay tai để kết luận thật giả. Khi nghi ngờ, hãy dừng lại và xác minh qua kênh độc lập.
- AI sửa được các lỗi từng là dấu hiệu. FBI cho biết AI tạo sinh khắc phục được những lỗi vốn giúp nhận ra lừa đảo, và giọng nhân bản có thể nghe gần như giống hệt giọng thật. FTC cũng ghi nhận công nghệ làm video giới thiệu giả ngày càng tốt lên.
- Hình kém chất lượng che đi phần còn sót. Theo Cổng TTĐT tỉnh Hà Tĩnh, kẻ gian lấy cớ tín hiệu chập chờn, mất sóng để ngắt cuộc gọi sớm, trước khi nạn nhân kịp nhìn kỹ.
- Áp lực thời gian. Theo FTC, kẻ gian muốn nạn nhân hành động nhanh, nên người nghe ít khi đủ bình tĩnh để quan sát.
Những dấu hiệu từng được khuyên vẫn có trong khuyến cáo của FBI: bàn tay méo, răng hoặc mắt lạ, bóng đổ sai, hình mờ, độ trễ, cử động không tự nhiên. Nhưng chính FBI cũng khuyên gác máy và tự gọi lại để xác minh. Bộ Công an cũng khuyên không coi hình ảnh, giọng nói, video là bằng chứng danh tính.
Trong vụ ở Hồng Kông, một nhân viên tài chính vẫn chuyển tiền sau cuộc họp video có hình và giọng của giám đốc tài chính giả. Chi tiết từng dấu hiệu nằm ở các bài về dấu hiệu cuộc gọi video giả và giọng nói giả bằng AI, luôn kèm lời nhắc xác minh qua kênh độc lập.
Những vụ lừa đảo deepfake lớn nào đã được xác nhận trên thế giới?
Trong các vụ được giới chức Hồng Kông và FBI xác nhận, vụ thiệt hại lớn nhất xảy ra ở Hồng Kông. Tháng 01/2024, một nhân viên tài chính cho phép chuyển khoảng 200 triệu đô la Hồng Kông sau một cuộc họp video dựng sẵn bằng hình ảnh, giọng nói giả. Bộ trưởng An ninh Hồng Kông Tang Ping-keung xác nhận vụ việc khi trả lời Hội đồng Lập pháp ngày 26/06/2024.
| Vụ việc | Thời điểm | Thủ đoạn | Thiệt hại | Ai xác nhận |
|---|---|---|---|---|
| Nhân viên văn phòng Hồng Kông của một công ty có trụ sở ở Anh | Cảnh sát nhận trình báo cuối tháng 01/2024 | Email giả danh giám đốc tài chính, rồi cuộc họp video ghi sẵn về giao dịch bí mật | Khoảng 200 triệu đô la Hồng Kông, chuyển vào 5 tài khoản ở Hồng Kông | Bộ trưởng An ninh Hồng Kông, 26/06/2024 |
| Nhân viên một công ty thương mại đa quốc gia ở Hồng Kông | 05/2024 | Tin nhắn WhatsApp, rồi cuộc họp video gần 30 phút với sếp giả | Bị yêu cầu chuyển gần 4 triệu đô la Hồng Kông vào một tài khoản ở Hồng Kông | Bộ trưởng An ninh Hồng Kông, 26/06/2024 |
| Chiến dịch Smashscam ở Hồng Kông | Vay từ 09/2022 đến 07/2023; bắt giữ 08/2023 | Đánh cắp danh tính, dùng AI hoán đổi khuôn mặt để vay trực tuyến | 200.000 đô la Hồng Kông tiền vay; 9 người bị bắt | Bộ trưởng An ninh Hồng Kông, 26/06/2024 |
| Chiến dịch giả danh quan chức cấp cao Mỹ | FBI cảnh báo 15/05/2025, cập nhật 19/12/2025 | Tin nhắn và tin nhắn thoại do AI tạo, giả giọng quan chức | Mục tiêu bị đòi mã xác thực, thông tin cá nhân, hộ chiếu và chuyển tiền ra nước ngoài | FBI |
Tính đến 31/05/2024, cảnh sát Hồng Kông ghi nhận 3 vụ liên quan deepfake. Một vụ đã phá, hai vụ còn điều tra. Cảnh sát Hồng Kông thống kê riêng loại vụ này từ năm 2023.
Các vụ có hai điểm chung: kẻ gian mượn uy quyền của người bị giả danh và đòi giữ bí mật giao dịch. Với người đọc Việt, bài học là một cuộc họp hay cuộc gọi video có đủ mặt người quen vẫn không phải bằng chứng. Cảnh sát Hồng Kông khuyên gọi điện xác nhận mọi yêu cầu chuyển tiền đưa ra qua video hay âm thanh.
Theo dõi cảnh báo lừa đảo mạo danh chính thống ở đâu?
Ở Việt Nam, cảnh báo lừa đảo mạo danh chính thống nằm trên Cổng TTĐT Bộ Công an và trang của Công an các tỉnh, thành phố. Công an TP Hà Nội, chẳng hạn, có mục Cảnh báo tội phạm riêng. Người theo dõi tin quốc tế có thể xem thêm cảnh báo của FBI IC3, FTC và báo cáo của Europol.
| Nguồn | Cơ quan quản lý | Có gì ở đó |
|---|---|---|
| bocongan.gov.vn | Bộ Công an | Bài cảnh báo thủ đoạn lừa đảo, trong đó có bài 25 kịch bản ngày 08/09/2026 |
| congan.hanoi.gov.vn, mục Cảnh báo tội phạm | Công an TP Hà Nội | Tin cảnh báo tội phạm, trong đó có các vụ lừa đảo |
| ic3.gov | FBI, Trung tâm Khiếu nại Tội phạm Internet (IC3) | Cảnh báo cộng đồng (PSA) và kênh nhận trình báo của nạn nhân |
| consumer.ftc.gov và ReportFraud.ftc.gov | FTC | Cảnh báo người tiêu dùng và kênh nhận trình báo |
| Báo cáo IOCTA | Europol | Đánh giá tội phạm mạng có tổ chức; bản 2025 công bố tháng 06/2025 |
Một cảnh báo chỉ được chia sẻ trong nhóm chat mà không dẫn nguồn có thể đã bị cắt xén hoặc sai ngày. Hãy so với trang của cơ quan chức năng trước khi tin. Công an khuyên người dân thường xuyên cập nhật thông tin để nhận biết thủ đoạn mới. Khi nghi bị lừa, hãy báo ngay cơ quan Công an nơi gần nhất.
Khi một cuộc gọi hay tin nhắn đòi tiền bằng khuôn mặt, giọng nói quen, việc nên làm nhất vẫn là dừng lại và gọi lại qua số đã lưu. Từng thủ đoạn có hướng dẫn riêng ở các bài nhận biết cuộc gọi video giả, giọng nói bị AI sao chép, mạo danh người thân vay tiền và mạo danh công an, cơ quan chức năng.
Cách đọc số liệu: Tỷ lệ nạn nhân lừa đảo là kết quả khảo sát của Hiệp hội An ninh mạng quốc gia, do Cổng TTĐT Bộ Công an đăng ngày 29/01/2026. Quy định sinh trắc học lấy theo trang Ngân hàng Nhà nước đăng ngày 23/01/2025. Số tiền trong các vụ ở Hồng Kông giữ theo đô la Hồng Kông như giới chức Hồng Kông công bố.
