Ngày 29/6, Vatican thông báo Ủy ban Liên bộ về Trí tuệ nhân tạo (AI) vừa được thành lập để soạn thảo hướng dẫn sử dụng AI có trách nhiệm tại tất cả văn phòng của Tòa Thánh. Ủy ban này đã họp phiên đầu tiên vào ngày 17/6 tại Palazzo San Callisto ở quận Trastevere, Rome, với sự tham gia của đại diện từ nhiều bộ phận của Vatican. Được thành lập từ ngày 16/5, cơ quan này nhằm tăng cường hợp tác giữa các tổ chức của Tòa Thánh đang nghiên cứu, suy tư và sử dụng AI trong các lĩnh vực tương ứng.

Thành phần tham gia và mục tiêu trước mắt

Thành phần tham gia gồm đại diện từ các Bộ: Giáo lý Đức tin, Văn hóa và Giáo dục, Truyền thông, và Phát triển Con người Toàn diện, cùng với đại diện của các Học viện Giáo hoàng về Sự sống, Khoa học và Khoa học Xã hội. Mục tiêu trước mắt không phải là đưa ra tuyên bố mà là so sánh các sáng kiến đang triển khai, xác định các ưu tiên chung và bắt đầu định hình một chiến lược Vatican thống nhất cho việc sử dụng AI có trách nhiệm.

Bốn yếu tố then chốt và nền tảng đạo đức

Trong năm đầu tiên, Ủy ban sẽ do Bộ Phát triển Con người Toàn diện điều phối. Khai mạc cuộc họp, Hồng y Michael Czerny đã xác định bốn yếu tố định hình thời điểm hiện tại: tốc độ phát triển chưa từng có của AI, tác động sâu rộng đến phẩm giá con người, đối thoại ngày càng mang tính xây dựng giữa Giáo hội và lĩnh vực công nghệ, và ảnh hưởng của thông điệp Magnifica Humanitas đối với suy tư đạo đức đương đại. Các cuộc thảo luận nhấn mạnh AI không thể chỉ được xem như một đổi mới kỹ thuật; mặc dù có tiềm năng to lớn trong nghiên cứu khoa học, giáo dục và y tế, công nghệ này đặt ra những câu hỏi đạo đức, xã hội, văn hóa và môi trường phức tạp.

Kế thừa các sáng kiến trước đây

Ủy ban xây dựng dựa trên nhiều năm Vatican tham gia vào chủ đề này, bao gồm hội nghị quốc tế về đạo đức AI và Lời kêu gọi Rome về Đạo đức AI (Rome Call for AI Ethics) ra mắt năm 2020, khuyến khích chính phủ, công ty công nghệ và tổ chức học thuật thúc đẩy AI tôn trọng quyền con người cơ bản. Các tham dự viên cũng nhắc đến Sứ điệp Ngày Hòa bình Thế giới 2024 của Giáo hoàng Phanxicô, xem xét mối quan hệ giữa AI, công lý và hòa bình, lập luận rằng tiến bộ công nghệ phải luôn phục tùng sự phát triển toàn diện của con người.

Sứ mệnh kép và đối thoại

Tại cuộc họp, sự đồng thuận rộng rãi đã đạt được về sứ mệnh kép của Ủy ban. Nội bộ, Ủy ban sẽ điều phối chia sẻ thông tin và khuyến khích suy tư về việc sử dụng AI thực tế trong các tổ chức Vatican. Bên ngoài, Ủy ban nhằm trở thành điểm tham chiếu cho nhiều sáng kiến giáo hội, học thuật và khoa học khám phá các khía cạnh đạo đức của AI. Đối thoại sẽ là trung tâm của sứ mệnh đó; Ủy ban dự định duy trì liên lạc chặt chẽ với các trường đại học, nhà nghiên cứu, công ty công nghệ và hội đồng giám mục trên toàn thế giới. Các tham dự viên cũng đề xuất tạo một trang web chuyên dụng làm nền tảng trung tâm chia sẻ dự án, nghiên cứu và tài nguyên liên quan đến AI.

Các ưu tiên trước mắt và lộ trình

Công việc của Ủy ban sẽ phát triển dần dần. Trong số các ưu tiên trước mắt là lập danh mục toàn diện các sáng kiến AI đang triển khai trong Tòa Thánh, thu thập thông tin về các mối quan tâm chính được các tổ chức Vatican xác định, và soạn thảo hướng dẫn sử dụng AI có trách nhiệm tại tất cả văn phòng Vatican. Những mục tiêu thực tế này phản ánh tầm nhìn rộng lớn hơn: thay vì tiếp cận đổi mới với sự nhiệt tình thiếu phê phán hoặc nghi ngờ toàn diện, Vatican tìm cách đánh giá tiến bộ công nghệ qua lăng kính giáo huấn xã hội Công giáo, đặt câu hỏi liệu các công cụ mới có thực sự phục vụ con người, củng cố công ích và bảo vệ phẩm giá mỗi cá nhân hay không. Quan điểm này đặc biệt quan trọng vì Giáo hội không cố gắng cạnh tranh với các công ty công nghệ trong phát triển AI: Giáo hội tìm cách ảnh hưởng đến khuôn khổ đạo đức mà trong đó các hệ thống mạnh mẽ này tiến hóa. Vatican lập luận rằng suy tư đạo đức không thể là suy nghĩ sau mà phải đi kèm với đổi mới từ những giai đoạn đầu tiên.

Ủy ban Liên bộ dự kiến họp lại vào giữa tháng 7. Mặc dù vẫn đang trong giai đoạn hình thành, việc thành lập Ủy ban cho thấy Tòa Thánh có ý định đóng vai trò tích cực trong một trong những cuộc tranh luận định hình của thế kỷ 21: đảm bảo AI vẫn là người phục vụ nhân loại chứ không phải chủ nhân.

Theo ZENIT - English

Ảnh: JanSimons / Pixabay