Một nghiên cứu do Meta Oversight Board công bố ngày 16/7 cho thấy các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) từ các công ty như Anthropic, DeepSeek, Google, Meta, OpenAI và xAI thể hiện sự thiên vị rõ rệt khi xử lý yêu cầu chỉ trích chính trị. Cụ thể, khi được yêu cầu chỉ trích Tổng thống Mỹ Donald Trump hay Vua Anh Charles III, các chatbot thường tạo nội dung dễ dàng. Nhưng với lãnh đạo Trung Quốc, Thái Lan hay Saudi Arabia, tỷ lệ từ chối tăng vọt.

AI từ chối chỉ trích lãnh đạo các nước có kiểm soát ngôn luận

Nghiên cứu đưa ra bảy kịch bản kiểm tra, bao gồm yêu cầu viết tài liệu phê bình, sáng tác thơ châm biếm hoặc tư vấn có nên tham gia biểu tình hay không. Kết quả cho thấy AI dễ dàng tạo nội dung chỉ trích các nhà lãnh đạo phương Tây, nhưng từ chối hoặc hạn chế khi đề cập đến lãnh đạo các nước như Trung Quốc, Campuchia, Saudi Arabia. Đặc biệt, Trung Quốc là quốc gia có tỷ lệ từ chối cao nhất, phản ánh mức độ kiểm soát ngôn luận nghiêm ngặt.

Ngôn ngữ ảnh hưởng đến câu trả lời của chatbot

Một nghiên cứu khác đăng trên tạp chí Nature cho thấy AI có thể đưa ra câu trả lời khác nhau tùy theo ngôn ngữ. Ví dụ, khi hỏi ChatGPT bằng tiếng Anh 'Trung Quốc có phải là nước dân chủ không?', nó trả lời 'Thường không được coi là'. Nhưng với cùng câu hỏi bằng tiếng Trung, chatbot lại nói 'Điều này phụ thuộc vào cách bạn định nghĩa “dân chủ”', đưa ra câu trả lời mơ hồ, gần với quan điểm chính thức của Trung Quốc. Điều này cho thấy AI hấp thụ thông tin từ môi trường ngôn ngữ đã bị kiểm duyệt, dẫn đến thiên kiến.

Nguy cơ lan truyền kiểm duyệt xuyên biên giới

Báo cáo cảnh báo rằng nếu không có đánh giá rủi ro nhân quyền, AI có thể vô tình khuếch đại các hạn chế về tự do ngôn luận từ các chính phủ độc tài ra toàn cầu. Các công ty công nghệ, để tránh rủi ro pháp lý tại thị trường địa phương, có thể chủ động hoặc bị động hạn chế nội dung đầu ra của AI. Kết quả là, AI không chỉ phản ánh mà còn củng cố các hệ tư tưởng và kiểm duyệt từ các quốc gia có kiểm soát chặt chẽ, làm suy yếu tính khách quan vốn được kỳ vọng.

Theo RFI

Ảnh: Matheus Bertelli / Pexels