Theo báo cáo mới đây của Boston Consulting Group (BCG), trong vòng 2-5 năm tới, các tổ chức hàng đầu sẽ vận hành bộ phận tài chính với mô hình AI-first, nơi các tác tử AI thực thi, giám sát và tối ưu hóa hoạt động tài chính theo thời gian thực. Kết quả là khả năng chốt sổ và kiểm toán liên tục, báo cáo và phân tích tự động hoàn toàn, cùng mô hình hóa kịch bản động chỉ trong vài giây. Về nhân sự, BCG ước tính số lượng nhân viên cần xử lý khối lượng công việc hiện tại có thể giảm một nửa.
AI chấm dứt các đánh đổi truyền thống trong tài chính
Trong nhiều thập kỷ, các CFO phải đối mặt với những đánh đổi: tăng độ chính xác báo cáo đồng nghĩa giảm tốc độ; hiểu biết sâu hơn kéo theo chi phí cao hơn; kiểm soát chặt chẽ hơn dẫn đến thêm thủ tục hành chính. BCG khẳng định AI phá vỡ những thỏa hiệp này, cho phép bộ phận tài chính vừa có tốc độ vừa có độ chính xác. Sự thay đổi sâu sắc hơn là chuyển đổi vai trò của CFO: từ người sản xuất số liệu thành kiến trúc sư giá trị.
Thực trạng: 88% CFO coi AI là ưu tiên thiết yếu
BCG chỉ ra rằng mặc dù tài chính đã trải qua nhiều làn sóng số hóa, tự động hóa và nâng cấp nền tảng, nhiều tổ chức vẫn gặp các vấn đề: bút toán thủ công hoặc dựa trên quy tắc, đối chiếu tiêu tốn hàng nghìn giờ, dồn tích bị tranh luận muộn trong chu kỳ chốt sổ, phân tích chênh lệch mang tính phản ứng và nhìn về quá khứ, mô hình hóa kịch bản bị giới hạn bởi thời gian và sự mong manh của bảng tính. Không ngạc nhiên khi 88% CFO trong một khảo sát của BCG cho biết AI là ưu tiên thiết yếu hoặc quan trọng.
Tác tử AI: Từ tự động hóa sang tự chủ
Sự thay đổi lớn là sự sẵn có của các tác tử AI có thể được lắp ráp thành hệ thống để điều phối các quy trình nhiều bước với lý luận theo ngữ cảnh. Khi áp dụng vào tài chính, các tác tử này không chỉ tăng tốc tác vụ mà còn xóa bỏ toàn bộ các lớp quy trình. Điều này chuyển trọng tâm từ tự động hóa (thực thi quy tắc định sẵn) sang tự chủ (diễn giải ngữ cảnh, xác định ngoại lệ, đề xuất hành động và liên tục cải thiện hiệu suất).
Các tác động cụ thể bao gồm: kế toán tổng quát chuyển sang thời gian thực với bút toán được soạn thảo tự động, đối chiếu liên tục và ngoại lệ được gắn cờ và xử lý tự động; báo cáo tự động 100% bao gồm cả việc lắp ráp báo cáo hội đồng quản trị và giao diện chat cho phép tương tác phân tích; lập kế hoạch và dự báo trở nên động với AI mô phỏng các kịch bản về vốn, giá cả, nhu cầu, chi phí và thanh khoản; giao dịch vận hành chuyển sang tự chủ hoàn toàn ở các quy trình như mua-đến-thanh toán, đơn hàng-đến-tiền mặt, quản lý chi phí và bảng lương; các chức năng chuyên môn như ngân quỹ, thuế hoặc rủi ro được tăng cường AI.
Hiệu quả và vai trò mới của CFO
BCG nhận định tác động về hiệu quả sẽ khác nhau theo chức năng. Đối với các chức năng chuyên môn như ngân quỹ, mức tăng hiệu quả là đáng kể; nhưng đối với báo cáo và thông tin kinh doanh, mức tăng là đột biến. Tuy nhiên, đây không chỉ là cắt giảm chi phí mà còn nâng cấp năng lực: các chuyên gia tài chính chuyển từ trả lời 'Các con số là gì?' sang 'Tại sao các con số lại như vậy và chúng ta nên làm gì tiếp theo?'.
Khi các cơ chế báo cáo và đối chiếu phần lớn tự chủ, CFO có thể chuyển nhiệm vụ từ người giám sát tính toàn vẹn tài chính sang người quản lý hiệu suất và giá trị. Các nhiệm vụ cốt lõi của CFO bao gồm thiết kế cấu trúc dữ liệu, xây dựng hệ sinh thái tác tử, đặt ngưỡng can thiệp, thúc đẩy quy trình giải trình và quản trị, tạo lộ trình AI và xác định các khu vực cấm AI cũng như các tác vụ luôn có con người trong vòng lặp. CFO trở thành người quản lý hệ thống thần kinh trung ương của doanh nghiệp, chịu trách nhiệm liên tục cảm nhận, diễn giải và điều chỉnh để tạo ra giá trị.
Năm bước mở rộng quy mô AI trong tài chính
BCG chỉ ra rằng hầu hết các tổ chức đã có hàng trăm thí điểm AI, nhưng thách thức là mở rộng quy mô đến tác động doanh nghiệp. Năm bước được đề xuất gồm: tái hình dung quy trình với mục tiêu táo bạo như giảm 50% thời gian chu kỳ, tự động hóa 100% báo cáo tiêu chuẩn hoặc chốt sổ thời gian thực trong vòng ba năm; thiết kế lại hệ sinh thái công nghệ với nền tảng GenAI và no-code; xây dựng nền tảng dữ liệu sẵn sàng cho AI; tạo mô hình hoạt động mới với vai trò, khuyến khích và trách nhiệm được vẽ lại (70% thành công AI là con người và quy trình); xác định quản trị với các rào cản cho AI có trách nhiệm.
Khi được mở rộng hoàn toàn, bộ phận tài chính vận hành như một tháp điều khiển 24/7, liên tục giám sát hiệu suất, tự động phát hiện sai lệch, mô phỏng đánh đổi tức thì, phân bổ lại vốn động và chủ động tương tác với lãnh đạo doanh nghiệp. BCG kết luận: các CFO đi đầu sẽ không chỉ cắt giảm chi phí và tăng tốc báo cáo, mà còn tái kết nối cách tổ chức cảm nhận, quyết định và hành động. Trong thế giới nơi mọi đối thủ đều có cùng công cụ AI, lợi thế thuộc về những người nhúng trí thông minh sâu nhất vào cấu trúc vận hành doanh nghiệp.
Theo Boston Consulting Group
Ảnh: jconejo / Pixabay
