Theo tờ Die Welt (Đức) ngày 10/8, làn sóng chỉ trích trợ giá xe điện Đức đang dâng cao khi nhiều ý kiến cho rằng chương trình tốn kém nhưng không giúp nhà sản xuất nội địa tăng lợi thế cạnh tranh. Dữ liệu của Bộ Môi trường Đức tính đến cuối tháng 6 cho thấy Tesla, Skoda và Renault là ba thương hiệu nhận nhiều đơn trợ giá nhất; Volkswagen – hãng xe Đức đầu tiên lọt vào danh sách – chỉ đứng thứ tám. Trong khi đó, nhu cầu thị trường vẫn rất cao: kể từ khi chương trình trợ giá được tái khởi động vào tháng 5, Cơ quan Liên bang về Kinh tế và Kiểm soát Xuất khẩu (BAFA) đã nhận 103.542 đơn, chủ yếu cho xe thuần điện.
Trợ giá xe điện Đức: vì sao bị chê 'sai đối tượng'?
Chủ tịch nhóm nghị sĩ đảng Liên minh Xã hội Cơ đốc giáo (CSU) Alexander Hoffmann cho rằng chính sách hiện nay chủ yếu kích thích người tiêu dùng mua xe điện, chưa đủ sức nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành ô tô châu Âu, nên cần được thiết kế lại để giữ giá trị gia tăng ở lại châu Âu. Quan điểm này nối tiếp phát biểu trước đó của Thủ hiến bang Bayern, Chủ tịch CSU Markus Söder, người từng đề nghị rà soát chương trình trợ giá áp dụng từ giữa tháng 5, gồm khả năng mở rộng sang xe điện đã qua sử dụng và cách để nhà sản xuất Đức hưởng lợi nhiều hơn.
Tờ Süddeutsche Zeitung dẫn số liệu mới cho rằng chính sách hiện không giới hạn thương hiệu, nên các hãng nước ngoài đáp ứng tiêu chuẩn môi trường cũng được trợ giá, khiến một phần tiền chảy vào doanh nghiệp ngoài Đức. Trong bối cảnh các hãng xe điện Trung Quốc nhanh chóng tiếp cận thị trường châu Âu, CSU lo ngại kiểu trợ giá 'mở' này khó bảo vệ ngành ô tô Đức.
Tesla, Skoda, Renault dẫn đầu danh sách hưởng trợ giá
Bộ Môi trường Đức công bố số liệu về các thương hiệu nhận nhiều đơn trợ giá nhất tính đến cuối tháng 6. Ba vị trí đầu lần lượt thuộc về Tesla, Skoda và Renault, còn Volkswagen là thương hiệu Đức đầu tiên xuất hiện nhưng chỉ xếp thứ tám, sau cả Hyundai, Kia và Leapmotor – hãng có một số mẫu xe sản xuất tại Trung Quốc.
| Thương hiệu | Vị trí | Ghi chú |
|---|---|---|
| Tesla | 1 | Nhiều đơn trợ giá nhất |
| Skoda | 2 | Đứng thứ hai |
| Renault | 3 | Đứng thứ ba |
| Hyundai, Kia, Leapmotor | Xếp trên hạng 8 | Nằm trong nhóm trước Volkswagen |
| Volkswagen | 8 | Hãng Đức đầu tiên lọt danh sách |
Nhu cầu mua xe điện vẫn tăng, gần 104.000 đơn trợ giá
Dữ liệu cho thấy người Đức không hề quay lưng với xe điện. Cuối năm 2023, chính phủ phải chấm dứt sớm trợ giá mua xe mới do khủng hoảng ngân sách, khiến thị trường chịu cú sốc: năm 2024, số xe thuần điện đăng ký mới giảm khoảng 27% so với năm trước, xuống còn khoảng 380.000 xe, thị phần rơi từ khoảng 18% năm 2023 xuống còn khoảng 13,5%. Hiệp hội Công nghiệp Ô tô Đức (VDA) khi đó cảnh báo cắt trợ giá đột ngột có thể làm suy giảm ý định mua xe của người tiêu dùng và ảnh hưởng nhịp chuyển đổi điện hóa của doanh nghiệp.
Thị trường sau đó hồi phục nhờ mẫu mã mới, nhu cầu mua của doanh nghiệp tăng và thị trường thích nghi dần. Theo trang tin Tagesschau của Đài truyền hình công cộng Đức, số liệu Cơ quan Quản lý Ô tô Liên bang (KBA) cho thấy nửa đầu năm 2026, đăng ký mới xe thuần điện tăng rõ rệt, thị phần tiến sát mức 25%. Riêng tháng 6/2026, xe thuần điện chiếm gần 30% số xe đăng ký mới.
BAFA ghi nhận 103.542 đơn trợ giá kể từ khi chương trình tái khởi động hồi tháng 5, phần lớn là xe thuần điện; hơn một nửa số đơn đến từ hộ gia đình có thu nhập chịu thuế hằng năm không quá 45.000 euro. Những con số này cho thấy vấn đề không nằm ở phía cầu, mà giá cả vẫn là đòn bẩy giúp người tiêu dùng chuyển sang xe điện.
Từ 'thúc đẩy xe điện' đến 'bảo vệ ngành ô tô': cuộc tranh cãi hơn một thập kỷ
Tranh luận về trợ giá xe điện đã kéo dài hơn một thập kỷ tại Đức. Năm 2016, chính phủ nước này tung chương trình Umweltbonus, lấy ngân sách nhà nước và doanh nghiệp cùng chia sẻ chi phí, nhằm hạ giá thành xe điện cho người mua và giúp ngành ô tô trong nước chuyển dịch. Sau giai đoạn tăng trưởng nhanh, áp lực ngân sách và công nghệ ngày càng chín muồi khiến Berlin phải tính lại chuyện trợ giá dài hạn.
Theo tờ Handelsblatt, các hãng xe Đức hồi đó lo ngại thay đổi chính sách đột ngột làm tổn hại niềm tin người tiêu dùng và gia tăng bất định cho doanh nghiệp đang chi hàng chục tỷ euro cho điện hóa, nên môi trường chính sách ổn định còn quan trọng hơn trợ giá ngắn hạn. Ngược lại, giới tài chính và một số nhà kinh tế cho rằng trợ giá mua xe dài hạn không bền vững, và chính phủ nên giảm kích cầu trực tiếp để chuyển vốn sang hạ tầng sạc, công nghệ pin và chuỗi cung ứng.
Hướng tới mô hình gắn trợ giá với chuỗi sản xuất tại châu Âu
CSU hiện muốn đưa các tiêu chí sản xuất vào điều kiện nhận trợ giá, gồm nơi sản xuất xe, chuỗi cung ứng pin và giá trị gia tăng cho châu Âu. Một số nước đã đi trước: Pháp sửa quy định trợ giá theo hướng tính lượng khí thải carbon trong sản xuất và vận chuyển, khiến xe điện sản xuất ở nước ngoài khó nhận trợ giá hơn.
Ở cấp liên bang, Bộ Giao thông Đức (BMDV) hồi giữa tháng 6 cho biết đánh giá sơ bộ cho thấy tỷ lệ xe của nhà sản xuất Trung Quốc trong số hồ sơ xin trợ giá dưới 15%. Còn Bộ Môi trường Đức cho hay Berlin đang thảo luận với Ủy ban châu Âu dựa trên Đạo luật Tăng tốc Công nghiệp (Industrial Accelerator Act) của EU.
Với các hãng xe Đức, áp lực không chỉ đến từ chính sách trợ giá mà còn từ sự thay đổi bản chất cạnh tranh: từ động cơ đốt trong, cơ khí và thương hiệu sang giá thành pin, phần mềm, công nghệ thông minh và hiệu quả chuỗi cung ứng. Các hãng xe điện Trung Quốc đang tận dụng chuỗi cung ứng hoàn chỉnh và chi phí thấp để vào châu Âu, buộc Đức phải cân nhắc bài toán giữa mở rộng thị trường xe điện và bảo vệ năng lực công nghiệp nội địa.
Ảnh: Kindel Media / Pexels
