Tòa án Tối cao Hoa Kỳ ngày 25/6 đã ra phán quyết với tỷ lệ 6-3, cho phép các nhân viên biên phòng chặn người xin tị nạn tại biên giới phía nam với Mexico nếu họ chưa đặt chân lên đất Mỹ. Phán quyết này mở đường cho chính quyền Tổng thống Donald Trump khôi phục chính sách gây tranh cãi mang tên 'metering', theo đó các nhân viên nhập cư ngăn chặn về mặt thể chất những người xin tị nạn vượt biên.

Nội dung phán quyết và lập luận của đa số

Trong ý kiến đa số, Thẩm phán Samuel Alito viện dẫn quy định của Đạo luật Quốc tịch và Nhập cư (INA) nói rằng người nước ngoài 'đến Hoa Kỳ' mới có thể xin tị nạn và phải được kiểm tra bởi một quan chức liên bang. Alito viết: 'Sự khôn ngoan của chính sách metering người nước ngoài tại biên giới phía nam không nằm trong phạm vi xem xét của chúng tôi. Chúng tôi chỉ quyết định rằng một người nước ngoài đứng ở Mexico không “đến Hoa Kỳ”. INA không trao cho người nước ngoài đó quyền xin tị nạn cũng như không yêu cầu nhân viên nhập cư phải kiểm tra họ.'

Phán quyết này đảo ngược quyết định của tòa án cấp dưới vốn cho rằng 'metering' là bất hợp pháp. Chính quyền Trump, vốn theo đuổi đường lối cứng rắn với mọi hình thức nhập cư, đã kháng cáo quyết định đó. Chính sách metering thực tế đã có từ trước Trump, khi cựu Tổng thống Barack Obama áp dụng nó trong năm cuối nhiệm kỳ để từ chối người tại biên giới phía nam giữa lúc số người vượt biên tăng đột biến. Trump chính thức hóa chiến lược này trong nhiệm kỳ đầu, cho phép nhân viên biên phòng từ chối đơn xin tị nạn khi họ cho rằng không còn đủ nguồn lực để xử lý. Chính quyền Tổng thống Joe Biden đã chấm dứt thực hành này vào năm 2021.

Quan điểm bất đồng và phản ứng từ các nhóm nhân quyền

Ba thẩm phán theo khuynh hướng tự do bất đồng quan điểm. Thẩm phán Sonia Sotomayor, trong một ý kiến phản đối gay gắt, cho rằng phán quyết của đa số cho phép Nhà Trắng 'lách' các thủ tục pháp lý được thiết kế để đảm bảo mọi trường hợp tị nạn được xem xét riêng lẻ. Bà nhấn mạnh sự tàn nhẫn khi chính quyền từ chối những người tị nạn đã thoát khỏi sự đàn áp và đến biên giới Mỹ, chỉ để bị quay lưng. Bà viết: 'Họ có thể làm vậy ngay cả khi người xin tị nạn đang ở ngưỡng cửa của một cửa khẩu được chỉ định để tiếp nhận mọi công dân nước ngoài tìm cách nhập cảnh. Ngay cả khi cửa khẩu có đủ năng lực để kiểm tra người đó, bao gồm một nhân viên tị nạn được đào tạo để xử lý đơn xin tị nạn. Ngay cả khi người xin tị nạn chắc chắn sẽ bị đàn áp hoặc bị giết nếu bị từ chối.'

Các nhóm nhân quyền lập luận rằng thực hành này là cách để lách luật trong nước vốn yêu cầu Mỹ trao quyền xin tị nạn cho bất kỳ ai đến nước này. Họ cũng chỉ ra rằng việc ngăn chặn thể chất các cá nhân xin tị nạn khuyến khích các tuyến đường nguy hiểm hơn.

Phán quyết về TPS: Hàng trăm nghìn người Haiti và Syria mất quy chế bảo vệ

Cùng ngày, Tòa án Tối cao cũng ra phán quyết cho phép chính quyền Trump tước bỏ các biện pháp bảo vệ pháp lý khỏi hàng trăm nghìn người Syria và Haiti đang sống tại Mỹ theo Quy chế Bảo vệ Tạm thời (TPS). TPS được cấp khi việc trở về quê hương bị coi là không an toàn do xung đột vũ trang, bất ổn chính trị hoặc thiên tai. Khoảng 350.000 người Haiti và 6.100 người Syria hiện đang sống tại Mỹ theo TPS. Sau phán quyết, những người có TPS có thể mất giấy phép lao động và có nguy cơ bị trục xuất.

Thẩm phán Alito một lần nữa viết ý kiến đa số, nói rằng luật Mỹ về TPS 'rõ ràng ngăn cản' việc xem xét tư pháp đối với quyết định của nhánh hành pháp. Alito cũng phản đối kết luận của tòa án cấp dưới rằng hành động của Trump đối với người Haiti có khả năng bị thúc đẩy bởi 'ác ý chủng tộc'. Nguyên đơn trong vụ kiện đã chỉ ra các bình luận trong chiến dịch tranh cử của Trump, bao gồm việc lan truyền những tuyên bố vô căn cứ rằng người Haiti sống ở Ohio đang giết và ăn thịt thú cưng.

Phán quyết này được đưa ra ngay sau khi một thẩm phán liên bang đầu tháng 6 ra lệnh cho chính quyền Trump phải dỡ bỏ lệnh tạm dừng xử lý đơn xin tị nạn trên diện rộng, vốn được áp đặt với lý do 'tình trạng khẩn cấp' tại biên giới.

Theo Al Jazeera

Ảnh: meineresterampe / Pixabay