Tướng Nga Alexander Chayko, Tư lệnh Lực lượng Hàng không Vũ trụ Nga, được cho là mục tiêu của vụ nổ nhà hàng Balzi Rossi ở phố Barrikadnaya, Moscow ngày 1/8/2026. Vụ nổ khiến 3 người thiệt mạng, hơn 20 người bị thương. Ông từng chỉ huy lực lượng gây ra thảm sát Bucha tại Ukraine.

Vụ việc xảy ra trong lúc nhà hàng Balzi Rossi ở tầng trệt một tòa nhà cao tầng đang tổ chức sự kiện riêng. Theo Ủy ban Chống khủng bố Quốc gia Nga, thiết bị nổ được một nhân viên giao hàng mang tới; người giao hàng và một nhân viên bảo vệ từ chối cho cô vào tòa nhà đều thiệt mạng. Nhà hàng được cho là nơi tổ chức tiệc sinh nhật lần thứ 55 của ông Chayko; dòng chữ “Alexander, 55” hiện rõ trên sân khấu trong video do một khách dự tiệc đăng tải. Các nguồn tin trên kênh Telegram thân chính phủ cũng cho biết bữa tiệc được tổ chức cho Tư lệnh Lực lượng Hàng không Vũ trụ Nga.

Vì sao Alexander Chayko bị coi là mục tiêu vụ nổ?

Nếu Alexander Chayko đúng là mục tiêu, đây là một trong những vụ nhắm tới tướng cấp cao nhất kể từ khi Nga phát động chiến tranh toàn diện chống Ukraine. Ông được bổ nhiệm làm Tư lệnh Lực lượng Hàng không Vũ trụ Nga từ tháng 5/2026, trước đó đã mang quân hàm tướng và từng chỉ huy lực lượng Nga ở Syria cũng như chiến dịch tấn công vùng Kyiv năm 2022.

Chayko bị cáo buộc nhiều tội ác chiến tranh, nằm trong danh sách trừng phạt của Anh và Liên minh châu Âu, đồng thời giữ danh hiệu Anh hùng nước Nga từ năm 2020.

Tướng Nga Alexander Chayko là ai?

Alexander Chayko sinh ngày 27/7/1971 tại thị trấn Golitsyno, vùng Moscow. Ông tốt nghiệp trường quân sự Suvorov ở Moscow năm 1988, trước khi được biên chế tại Đức năm 1992 trong Cụm lực lượng phía Tây. Sau đó, ông trở về phục vụ tại Quân khu Moscow, trong đó có cương vị chỉ huy Sư đoàn 2 Tamanskaya.

Ông tốt nghiệp Học viện Frunze năm 2001 và Học viện Bộ Tổng tham mưu – nơi đào tạo chỉ huy quân sự cấp cao – năm 2012. Chayko được thăng hàm thiếu tướng năm 2013 và chỉ huy Tập đoàn quân xe tăng 1 đến năm 2017. Khi quân Nga rút khỏi chiến dịch Kyiv, tài liệu của tập đoàn quân này rơi vào tay lực lượng vũ trang Ukraine, trở thành nguồn thông tin giá trị về tổn thất của quân đội Nga.

Tên ông xuất hiện gắn với hai chiến trường lớn. Tại Syria, Chayko chỉ huy toàn bộ nhóm quân sự Nga ở nước này từ tháng 9/2019 đến tháng 11/2020 và vài tháng trong năm 2021, kế nhiệm Thượng tướng Andrei Serdyukov, người trước đó kế nhiệm Sergei Surovikin.

Năm 2020, Human Rights Watch công bố báo cáo về hoạt động của quân đội Nga ở Syria, trong đó có lực lượng do Chayko chỉ huy. Tổ chức này xác định ít nhất 1.600 dân thường thiệt mạng trong giai đoạn Surovikin, Serdyukov và Chayko lần lượt nắm quyền chỉ huy, chủ yếu ở thành phố Idlib và khu vực cùng tên. Con số này gồm các vụ tấn công bệnh viện trong thời gian Chayko chỉ huy.

Human Rights Watch ghi nhận 46 vụ tấn công nhằm vào các địa điểm không có bằng chứng về binh lính hoặc thiết bị quân sự đối phương, điều mà tổ chức cho là loại trừ khả năng các vụ tấn công dân sự là tình cờ. Tổ chức cũng lưu ý chưa tìm thấy chi tiết cụ thể liên kết các vụ tấn công với mệnh lệnh của Chayko.

Các cáo buộc tấn công bất hợp pháp vào trường học và bệnh viện từng được nêu tại các cuộc họp của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc và hai phiên họp của Hội đồng Nhân quyền. Nga đã có được tọa độ các bệnh viện qua cơ chế giảm xung đột của Liên Hợp Quốc nhưng vẫn tấn công các địa điểm đó. Tháng 1/2020, Chayko đích thân báo cáo Tổng thống Nga Vladimir Putin và Bộ trưởng Quốc phòng Sergei Shoigu về tiến độ chiến dịch, khiến khó tin rằng ông không biết hoặc không chịu trách nhiệm về các vụ tấn công lặp lại nhằm vào mục tiêu dân sự.

Dù vậy, giai đoạn Syria không đưa Chayko tới bất kỳ vụ xét xử nào; ngược lại, ông được Putin trao danh hiệu Anh hùng nước Nga năm 2020. Tháng 6/2022, Anh đưa Chayko vào danh sách trừng phạt vì hỗ trợ chế độ Bashar al-Assad, nhưng không nêu cụ thể tội danh.

Chỉ huy chiến dịch Kyiv và các cáo buộc liên quan thảm sát Bucha

Tháng 2 và 3/2022, Chayko là chỉ huy lực lượng Nga tiến đánh thủ đô Kyiv. Quân đội dưới quyền chỉ huy tối cao của ông đã phạm nhiều tội ác chiến tranh đối với dân thường, được ghi nhận tại Bucha và các thị trấn khác phía tây bắc Kyiv, gồm giết người ngoài tư pháp và tra tấn. Nhiều cuộc điều tra độc lập, trong đó có điều tra của Meduza dựa trên video do quân đội Ukraine bàn giao, đã xác nhận các vụ giết người xảy ra trong thời gian quân Nga chiếm đóng.

Mức độ liên quan trực tiếp của Chayko với những gì diễn ra trên vùng lãnh thổ bị chiếm đóng vẫn chưa rõ. Các công tố viên Ukraine nói họ chưa có bằng chứng ông ra lệnh thực hiện tội ác cụ thể, nhưng tội ác rõ ràng đã diễn ra dưới quyền chỉ huy của ông.

Tháng 3/2022, trước khi quân Nga rút khỏi vùng Kyiv, Chayko tới làng Zdvyzhivka – nơi đặt trung tâm chỉ huy lực lượng tiến công từ hướng tây bắc – để trao thưởng cho binh sĩ tham gia chiến dịch. Trong video ghi ngày 24/3, ông nói: “Tất cả các đơn vị, tất cả các sư đoàn đang hành động đúng như họ được huấn luyện. Họ làm mọi thứ đúng. Tôi tự hào về họ”.

Trong chiến dịch, Chayko dường như dành nhiều thời gian ở Zdvyzhivka, đồng nghĩa ông có thể trực tiếp biết chuyện gì đang xảy ra trên thực địa. Khi các phóng viên Associated Press (AP) tiến hành điều tra chi tiết về tội ác của quân Nga gần Kyiv vào mùa hè 2022, người dân địa phương đã nhận ra vị tướng này từ các bức ảnh.

AP xác định ít nhất ba người gồm Mykola Moroz, Andrii Voznenko và Mykhailo Honchar bị giết ngoài tư pháp trong khuôn viên một ngôi nhà ở Zdvyzhivka mà quân Nga thường lui tới. Viện nghiên cứu RUSI có trụ sở tại London, sau khi xem bản sao kế hoạch tấn công của quân đội Nga, cho rằng lệnh chặn và tiêu diệt “kháng cự dân tộc chủ nghĩa” trong chiến dịch Kyiv xuất phát từ cấp chỉ huy, không phải từ binh sĩ. Quân đội dùng danh sách do tình báo Nga lập để dọn dẹp, lùng sục khu dân cư nhằm xác định và vô hiệu hóa những người bị coi là mối đe dọa.

Jack Watling, nghiên cứu viên cao cấp tại RUSI, người đã chia sẻ kế hoạch tác chiến với phóng viên AP, nói các mệnh lệnh được soạn ở cấp của Chayko, nghĩa là ông buộc phải xem và ký. Năm 2025, Cơ quan An ninh Ukraine (SBU) công bố đoạn ghi âm chưa từng được biết đến với giọng nói được cho là của Chayko ra lệnh, hồi tháng 3/2022, tấn công thị trấn Malyn và làng Teterivske phía tây Kyiv. Trong đoạn ghi âm, người này yêu cầu máy bay tấn công “lên kế hoạch cho 5 giờ 30 phút nhắm vào khu định cư Teterivske, nơi đó cần bị xóa sổ khỏi mặt đất”, với sự tham gia của pháo phản lực Grad, Uragan và máy bay.

Phản ứng của Ukraine sau vụ nổ

Giới chức Ukraine chưa lên tiếng về vụ nổ trên phố Barrikadnaya cũng như khả năng họ liên quan. Trong bài phát biểu video thường lệ, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky chỉ đề cập tới các cuộc tấn công nhằm vào nhà máy lọc dầu ở vùng Saratov và kho hàng Wildberries ở vùng Samara, không nhắc tới vụ việc tại Moscow.

Theo Meduza

Ảnh: MatteoPhotoPro2020 / Pixabay