Aerostar, nhà sản xuất khinh khí cầu có trụ sở tại Mỹ, vừa công bố các cuộc thử nghiệm gần đây sử dụng khinh khí cầu Lightning làm bệ phóng cho một máy bay không người lái (UAV) trinh sát Apollo-R do hãng Icarus chế tạo. Theo Russ Van Der Werff, Phó Chủ tịch mảng Giải pháp Tầng bình lưu của Aerostar, thiết kế hiện tại chỉ mang một UAV mỗi chuyến, nhưng kiến trúc có thể mở rộng. Công ty hình dung khinh khí cầu tầm cao Thunderhead lớn hơn sẽ đóng vai trò 'tàu mẹ', mang theo nhiều UAV Apollo-R hoặc các tải trọng khác.

Thông số kỹ thuật của Lightning và Thunderhead

Theo tài liệu của Aerostar, khinh khí cầu Lightning có khả năng hoạt động tới 3 ngày ở độ cao điển hình từ 50.000 đến 78.000 feet, mang tải trọng tối đa 45 pound. Trong khi đó, Thunderhead (còn gọi là Thunder) có cùng dải độ cao (55.000–75.000 feet) nhưng có thể bay liên tục 60 ngày hoặc hơn, với tải trọng lên tới 200 pound. Khinh khí cầu hiện đại sử dụng hệ thống định vị GPS và có thể duy trì vị trí dù có gió nhờ điều chỉnh độ cao. Việc điều khiển thực hiện qua vệ tinh hoặc đường truyền tầm nhìn thẳng, có thể kết nối thành mạng lưới nhiều khinh khí cầu.

UAV Apollo-R: tái sử dụng và tiết kiệm chi phí

UAV Apollo-R là thiết kế dạng tàu lượn chạy bằng năng lượng mặt trời, tối ưu cho các chuyến bay tầm cao kéo dài. Icarus trước đây cho biết phiên bản Apollo cơ bản có thể bay tới 60.000 feet và ở trên không hàng tuần. Apollo-R được trang bị động cơ riêng, có thể hạ cánh tại điểm chỉ định và tái sử dụng. Van Der Werff nhấn mạnh: “Apollo-R không phải vũ khí một chiều – nó được thiết kế để thu hồi sau nhiệm vụ. Điều này giúp hệ thống tiết kiệm chi phí cho các nhiệm vụ trinh sát và chuyển tiếp thông tin. Nếu yêu cầu nhiệm vụ, nó có thể được dùng theo cách một chiều, với giá thành ở mức thấp sáu con số (dưới 1 triệu USD), tạo nên hấp dẫn cho một số khách hàng.”

UAV Apollo-R sử dụng radio tầm xa riêng sau khi tách khỏi khinh khí cầu, nhưng bản thân khinh khí cầu có thể đóng vai trò trạm chuyển tiếp thông tin liên lạc ở tầng bình lưu. Các thiết bị mạng lưới trên khinh khí cầu cung cấp đường truyền tốc độ lên tới 40 Mbps, phạm vi hơn 100 dặm, giúp UAV kéo dài tầm hoạt động vượt xa liên kết mặt đất thông thường.

Ứng dụng quân sự: Quân đội Mỹ đi đầu

Quân đội Mỹ (U.S. Army) đã thể hiện vai trò dẫn đầu trong lĩnh vực này. Hồi tháng 6/2026, trong cuộc tập trận Valiant Shield 2026 tại Thái Bình Dương, lực lượng này đã phóng UAV Apollo-R từ khinh khí cầu tầm cao của hãng Urban Sky. Đầu năm 2026, trong cuộc tập trận African Lion 26, khinh khí cầu mang UAV cũng được phóng từ tàu đổ bộ Mỹ ngoài khơi Morocco, cho thấy tính cơ động khi không cần đường băng.

Thủy quân lục chiến, lực lượng tác chiến đặc biệt và các đơn vị khác của Mỹ cũng đang theo đuổi hệ thống khinh khí cầu tầm cao. Phòng thí nghiệm Nghiên cứu Hải quân (NRL) từng thử nghiệm UAV phóng từ khinh khí cầu trong dự án CICADA vào thập niên 2010. Năm 2025, Quân đội Mỹ tiết lộ kế hoạch phóng tới 100 khinh khí cầu tầm cao trong một cuộc tập trận sắp tới. Andrew Evans, Giám đốc Chiến lược và Chuyển đổi Văn phòng Tham mưu trưởng Lục quân, tuyên bố: “Mục tiêu chính là trình diễn khả năng tác chiến bầy đàn tự động, tạo ra sự hiện diện liên tục và tiết kiệm chi phí trên tầng bình lưu. Khi được vận hành, loại năng lực này sẽ cho phép tiến hành nhiều hoạt động quân sự, bao gồm trinh sát, mở rộng thông tin liên lạc chiến thuật và tái tạo nhanh năng lực không gian khi bị từ chối hoặc suy giảm.”

Van Der Werff cũng nêu bật lợi thế về tính sống còn và chi phí: “Khinh khí cầu Lightning với UAV Icarus có thể được phóng từ hầu như mọi nơi bởi một đội nhỏ, không cần đường băng hay cơ sở cố định. Nó hoạt động trên tầng bình lưu, ngoài tầm với của phòng không thông thường, cung cấp vùng phủ sóng liên tục trong nhiều ngày đến nhiều tuần. Hệ thống nhỏ, khó phát hiện, khó đánh chặn và đủ rẻ để có thể xem như dùng một lần nếu cần – không giống như Global Hawk hay Reaper trị giá hàng trăm triệu USD. Bạn có thể triển khai nhiều hệ thống trên một chiến trường và tạo ra mạng lưới trinh sát bền vững ngay cả khi mất một vài nút.”

Bối cảnh toàn cầu: Ukraine, Ba Lan và Trung Quốc

Khinh khí cầu phóng UAV đã được sử dụng ở một mức độ nhất định trong cuộc xung đột Ukraine, nơi các khinh khí cầu cũng được dùng để trinh sát và làm mồi nhử. Ba Lan, trước mối đe dọa từ xung đột, đang thiết lập mạng lưới radar cảnh báo sớm sử dụng khinh khí cầu có dây. Trung Quốc cũng đã đầu tư lớn vào các bầy UAV phóng từ khinh khí cầu. Năm 2023, một khinh khí cầu do thám Trung Quốc bay qua Mỹ và Canada trước khi bị bắn hạ đã khiến công nghệ này trở thành tâm điểm toàn cầu.

Aerostar hiện xem ‘tàu mẹ’ phóng UAV là vai trò quan trọng sắp tới cho khinh khí cầu Thunderhead. Thiết kế Lightning kết hợp với Apollo-R là bước đệm hướng tới khái niệm đó, đồng thời mang lại năng lực hữu ích trong ngắn hạn.

Theo TWZ

Ảnh: Mehmet Turgut Kirkgoz / Pexels