Bộ phim "The Odyssey" của Christopher Nolan, ra mắt ngày 15/7/2026, gây bất ngờ khi loại bỏ gần như hoàn toàn sự hiện diện của các vị thần trong sử thi Homer. Thay vì những cuộc tranh luận trên đỉnh Olympus, Nolan tập trung vào hành trình thuần túy con người của Odysseus (Matt Damon) – một người lính bị giày vò bởi tội lỗi và chấn thương tâm lý sau chiến tranh.

Thần thánh vắng bóng: Sử thi được tái hiện dưới góc nhìn hiện đại

Trong tác phẩm gốc, cảnh đầu tiên diễn ra tại cung điện Zeus trên đỉnh Olympus, nơi các vị thần tranh luận về số phận của Odysseus. Nolan chỉ để duy nhất nữ thần Athena (Zendaya) xuất hiện, thỉnh thoảng quan sát hành động từ xa. Bộ phim mở ra như một bộ phim tâm lý chiến tranh: Odysseus đã xa nhà 20 năm, 10 năm chiến tranh và 10 năm phiêu bạt, trong khi vợ là Penelope (Anne Hathaway) chống lại hàng chục kẻ cầu hôn đang sống xa hoa trong hoàng cung. Con trai Telemachus (Tom Holland) – giờ đã trưởng thành – quyết tâm đuổi chúng đi, tạo nên cốt truyện trưởng thành nguyên thủy.

Bằng cách kể chuyện thiên về con người, Nolan đã làm mất đi "cảm giác đặc biệt" khi đọc Homer – khoảng cách giữa tâm trí hiện đại và thời đại đồ đồng. Tác phẩm gốc mô tả một thế giới kỳ lạ và đáng lo ngại, nơi cuộc sống con người liên tục bị chi phối bởi các vị thần. Nolan đã loại bỏ sự liên tục giữa tự nhiên và siêu nhiên, đồng nghĩa với việc lược bỏ bầu không khí thần thánh và thế giới đạo đức đặc trưng của thời đại Homer.

Bạo lực và nghi lễ: Bị "thuần hóa" để phù hợp với khán giả đương đại

Nolan xử lý các khía cạnh cổ xưa của câu chuyện như bạo lực và nghi lễ theo cách tinh giản, gần như tự nhiên. Các cảnh hiến tế đẫm máu, sự giận dữ siêu nhiên của quái vật ăn thịt người, chặt tay chân và bộ phận sinh dục, tra tấn, hay niềm vui thích trong trả thù tàn nhẫn – tất cả đều được làm mờ đi. Cảnh bạo lực chỉ xuất hiện thoáng qua trong những pha cắt nhanh; hiến tế sạch sẽ như phẫu thuật; trả thù không đổ máu; nước mắt rơi đúng một bên má; nỗi đau được thể hiện bằng sự im lặng cứng cỏi của tinh thần chiến binh hiện đại.

Đối thoại ngắn gọn, đương đại, đưa dàn diễn viên xuất sắc vào vùng thoải mái của họ. Anne Hathaway trong vai Penelope có ánh nhìn sắc như laser, mượn một cử chỉ tinh tế từ Hollywood cổ điển khi liếc nhìn Telemachus từ mắt xuống cơ thể để chế giễu cậu chưa đủ đàn ông. Jon Bernthal vào vai Menelaus với giọng New York ngoại ô trắng kỳ lạ nhưng phù hợp. Lupita Nyong'o thủ vai Helen với sự dữ dội lặng lẽ khi than thở về việc bị dùng làm cái cớ cho chết chóc. John Leguizamo tỏa ra trí tuệ thế gian và phong thái thô kệch trong vai người chăn lợn Eumaeus. Samantha Morton biến Circe thành một nhà phê bình đạo đức, nói rằng cô biến thủy thủ thành lợn vì họ ăn uống như lợn.

Matt Damon và Odysseus: Người hùng mang gánh nặng tội lỗi

Diễn xuất của Matt Damon gắn chặt với quan niệm của Nolan về nhân vật. Odysseus trong Homer nổi tiếng là kẻ mưu mô, nhưng ở đây lại trở nên thẳng thắn, giản dị – một chiến thuật gia thô kệch, thực tế, thay vì một kẻ sáng tạo năng động và mơ hồ về đạo đức. Nolan mở rộng những chi tiết chỉ được nhắc đến lướt qua trong sử thi thành các cảnh chính, đặc biệt là con ngựa thành Troy. Odysseus bị ám ảnh bởi tội lỗi vì đã biến món quà thành vũ khí chết người, vi phạm luật hiếu khách của Zeus. Bộ phim cũng gợi ý rằng anh mắc PTSD, và những năm phiêu bạt là những năm không thể tái hòa nhập sau chiến tranh. Calypso nói rằng cô giữ anh lại để chữa lành: "Anh chưa sẵn sàng về nhà."

Việc tâm lý hóa Odysseus mang đến sự hiện đại dễ tiêu hóa, nhưng đánh đổi sự phong phú của chi tiết và phức tạp xã hội. Bộ phim không có chỗ cho Odysseus trong sử thi nói: "Tôi cướp phá thị trấn và giết đàn ông. Chúng tôi lấy vợ họ và chia đều chiến lợi phẩm." Kết phim không theo nguyên tác, táo bạo, có ý thức xã hội, nhưng chưa phát triển đầy đủ.

Hình ảnh và phong cách: Thiếu vắng sự thăng hoa thị giác

Nolan dường như chú ý nhiều hơn đến cốt truyện, diễn xuất, bối cảnh và trang phục hơn là hình ảnh. Các bố cục thị giác miêu tả hành động một cách trung tính, thiếu phong cách hoặc kết cấu để gợi lên một quan niệm thẩm mỹ. Trong khi "Tenet" và "Inception" có cường độ thị giác cao, thì chủ nghĩa hiện thực đơn giản của "The Odyssey" dường như gắn liền với nỗ lực hợp lý hóa một tâm thức cổ xưa không thể giản lược.

Người xem có thể nhớ lại những bộ phim về Hy Lạp cổ đại của Pier Paolo Pasolini – "Oedipus Rex" (1967) và "Medea" (1969) – nơi sự tàn bạo của thời cổ điển được kết hợp với sự siêu phàm nghe nhìn phản ánh chất thơ của bi kịch. Nolan, được tiếp thêm năng lượng bởi sức mạnh tự kiềm chế của đạo đức hiện đại, đã biến một sử thi thành văn xuôi.

Theo The New Yorker

Ảnh: cottonbro studio / Pexels