Người tiêu dùng và doanh nghiệp nhỏ tại Mỹ vừa đệ đơn kiện chống độc quyền lên Tòa án Liên bang Bắc California, cáo buộc ba nhà sản xuất bộ nhớ lớn nhất thế giới gồm Samsung Electronics, SK Hynix và Micron Technology đã cấu kết hạn chế sản xuất DRAM phổ thông để đẩy giá tăng tới 700% trong 4 năm qua. Vụ kiện tập trung vào việc các công ty này lấy lý do chuyển đổi sang sản xuất HBM (High Bandwidth Memory) có lợi nhuận cao hơn để cắt giảm sản lượng DRAM thông thường, tạo ra tình trạng khan hiếm nhân tạo.

Bối cảnh vụ kiện: HBM làm bình phong cho hành vi hạn chế cạnh tranh?

Theo đơn kiện, ba công ty đã lợi dụng nhu cầu bùng nổ về HBM – loại bộ nhớ dùng cho AI – để chuyển đổi năng lực sản xuất wafer từ DRAM phổ thông sang HBM, vốn có biên lợi nhuận cao gấp 3-5 lần. Hành vi này được cho là cố tình gây thiếu hụt nguồn cung DRAM, khiến giá bộ nhớ máy tính và máy chủ tăng vọt. Nguyên đơn khẳng định đây không phải là phản ứng tự nhiên của thị trường mà là hành vi 'điều phối cắt giảm sản lượng' có tổ chức giữa các đối thủ cạnh tranh.

Tiền lệ pháp lý bất lợi: Vụ án DRAM những năm 2000

Vụ kiện lần này dựa trên tiền lệ từ đầu những năm 2000, khi Bộ Tư pháp Mỹ điều tra và phát hiện các công ty bộ nhớ cấu kết ấn định giá DRAM. Samsung và SK Hynix (khi đó là Hynix Semiconductor) đã nhận tội và nộp phạt lần lượt 300 triệu USD và 185 triệu USD. Nguyên đơn cho rằng mô hình tăng giá lần này 'giống một cách kỳ lạ' với các vụ bê bối trước đây, làm gia tăng áp lực pháp lý lên các bị đơn.

Tác động tài chính và rủi ro dài hạn

Nếu tòa án chấp nhận vụ kiện tập thể, mức bồi thường có thể lên tới hàng tỷ USD, đủ sức ảnh hưởng đến lợi nhuận hàng năm của các công ty. Ngoài ra, chi phí pháp lý kéo dài nhiều năm cũng sẽ làm tăng chi phí hoạt động và giảm lợi nhuận ròng. Các nhà đầu tư tổ chức và quỹ hưu trí toàn cầu ngày càng coi trọng yếu tố ESG, và việc bị kiện chống độc quyền có thể khiến họ giảm tỷ trọng cổ phiếu Samsung và SK Hynix trong danh mục đầu tư.

So sánh với vụ kiện năm 2019: Điểm khác biệt then chốt

Trong giai đoạn 2019-2021, các luật sư Mỹ từng kiện ba công ty này với cáo buộc tương tự, nhưng tòa án đã bác đơn vì nguyên đơn không đưa ra được bằng chứng trực tiếp về việc ấn định giá. Tuy nhiên, vụ kiện lần này có điểm khác biệt quan trọng: nguyên đơn tập trung vào chiến lược 'phân bổ năng lực sản xuất HBM' như một công cụ để hạn chế sản lượng DRAM, kèm theo dữ liệu cụ thể. Nếu tòa chấp thuận cho vụ kiện tập thể, diễn biến sẽ khác hẳn so với lần trước.

Phản ứng của thị trường và dự báo ngắn hạn

Các chuyên gia từ ngân hàng đầu tư Jefferies nhận định vụ kiện khó có thể ảnh hưởng trực tiếp đến cung-cầu và giá DRAM trong năm nay hoặc đầu năm sau. Tuy nhiên, tin tức tiêu cực có thể gây áp lực lên cổ phiếu trong ngắn hạn, đặc biệt khi khối ngoại và tổ chức có xu hướng thận trọng. Nhà đầu tư nên theo dõi sát diễn biến pháp lý và dòng vốn ngoại thay vì hoảng loạn bán tháo.

Kết luận: Bài học về quản trị rủi ro pháp lý

Vụ kiện chống độc quyền lần này phơi bày điểm yếu cấu trúc của thị trường độc quyền nhóm, nơi lợi nhuận từ công nghệ cao có thể che giấu hành vi hạn chế cạnh tranh. Để phát triển bền vững trên thị trường toàn cầu, các công ty Hàn Quốc cần tăng cường năng lực tuân thủ pháp luật, chủ động kiểm soát rủi ro tư pháp. Tương lai của vụ kiện phụ thuộc vào việc tòa án có chấp nhận lập luận rằng việc chuyển đổi sang HBM là quyết định kinh doanh chính đáng hay là hành vi thao túng thị trường có chủ đích.

Ảnh: Mikhail Nilov / Pexels